słodki cukiereczek
Strona główna Opoki | Liturgia na dziś | Baza Mszy św. | Porozmawiajmy o wierze | Życie Kościoła | Jan Paweł II | Dołącz do grona darczyńców

Opoka jest przydatna? Wpłać darowiznę
Zapraszamy do czytelni Według autorów Według dziedzin Według tematów Wyszukaj Na zakupy!





Audiobooki w odcinkach




Wiadomości


 


NIEZNANY SPÓR

W bloku tekstów Nieznany spór zamieszczone są dwie, nie publikowane dotąd, wersje repliki Elzenberga: (1), (2, niniejszy artykuł) na artykuł Czesława Miłosza z wileńskiej "Gazety Codziennej" 28 marca 1940 roku. Zobacz także napisany po przeszło pięćdziesięciu latach komentarz do sporu Elzenberg - Miłosz pióra Bogusława Wolniewicza.

Henryk Elzenberg

Fragmenty konspektu pierwszego*

 

Zagajenie

a) potrzeba odcinka wspólnych rozważań na tematy etyki i kultury narzucone przez wojnę; [brak na ogół i ucieczka] [trwać niezmiennie; niech przepłynie; - dobre i złe tego strony. - Dobre: chcemy trwać w ogóle, z naszym życiem i odrębnością; złe: chcemy trwać z całym bagażem małości, nędzy, - nic nie kontrolować, nic nie rewidować ani nie reformować.] [Uparte i tępe trwanie jako to, czym nas wojna (...), by broń Boże wypadki nie przystąpiły do nas z postulatami: nie chcemy ruszyć z posad bryły naszej duszy.]

  • nie aktualne i polityczne, ale ludzkie i wieczne;

b) wykryłem artykuł Miłosza jako jeden z bardzo nielicznych objawów przełamania tego atępego bezwładu trwania" - zainteresowania się właśnie owymi sprawami głębszymi;

  • ma też charakter ogólny;

c) natomiast co do meritum, w ważnych punktach nie godzę się z Miłoszem i chciałbym się przeciwstawić;

d) przedtem jednak Miłosz pragnie dać do artykułu pewne korektury. - Oddajmy głos p. Miłoszowi.

 

"Tezy" Miłosza [zawarte explicite lub implicite]

I. Implicite [i nie stanowczo!] w opowiadaniu o owym pseudo-Peyrolu (...).

Dyskusja krytyczna

Ad I.

  1. Dlaczego Miłosz nie chce celów?
    1. bo wymagają odwołania się do pseudomyślenia [niepoważne],
    2. bo powodują katastrofę dla życia,
      1. per abusum?
      2. eo ipso, - [greka]
  2. Na b), A i B odpowiadam:
    1. nadużycie rzeczy nie jest argumentem przeciw niej;
    2. stawianie celów nie prowadzi koniecznie do katastrofy, tylko stawianie niektórych celów [właśnie złych],
  • l tylko niektóre cele postawione dla zbiorowości i jej dotyczące [prawdziwie lub fikcyjnie];
  • [i trzeba właśnie umieć rozróżnić cele dobre od złych, krytycznie] [Miłosz wyrzuca "das Kind mit dem Bade"];
  • () jego "obowiązek" może równie dobrze prowadzić do katastrofy - ale to później.

Ad II.

1. Dlaczego Miłosz nie chce racjonalności [ogólna antypatia do racjonalności]

  • "chcąc poskromić szaleństwa [totalizmów] rozpętuje szaleństwo anarchii". (...)

Ad IV.

Treść, którą jednak Miłosz wypełnia pojęcie obowiązku: wierność! - Jest to ograniczenie irracjonalności i pewna dyrektywa. Wierność aniewymówionemu słowu" (nie chciałbym zanadto marudzić, bo może wyraz jest tylko tak okropnie nieszczęśliwie wybrany) prowadzi w prostej drodze do uspołecznienia obowiązku:

  1. théorie du quasi-contrat [qui non secedit, consentire videtur] [ale fałszywa: członek społeczeństwa jest w położeniu przymusowym: nie może z niego wyjść. Cała frazeologia wdzięczności, którą jesteśmy winni społeczeństwu za jego dobrodziejstwa, jest fałszywa];
  2. ale dalej: to może być wierność sprawie, ludziom itd. [m.in.: wierność drużyny dla wodza]. A cóż bardziej może prowadzić do czynów okropnych. Ów marynarz z Conrada zginął, ale kto inny z tej samej wierności mógł rżnąć kobiety i dzieci. I otóż można bardzo łatwo oświadczyć jednostce: twoje "niewymówione słowo" było dane. Jednostka się wypiera, ale czynniki zewnętrzne narzucą. Wystarczy wciągnąć w jakąś organizację, akcję zbiorową, by móc żądać w imię wierności wszelkich możliwych poświęceń. I Miłosz w ostatnim zdaniu artykułu istotnie przekreśla zbiorowy charakter obowiązku: bo jakie "przywiązanie do obowiązku" może się stać "atutem w ręku wodzów", jeśli obowiązek nie zostanie pozbawiony swego charakteru czysto indywidualnego. (...)

opracowali i do druku przekazali:

Bogusław Wolniewicz i Jan Zubelewicz

 

HENRYK ELZENBERG, 1887-1967, filozof i historyk filozofii, zajmował się głównie etyką i estetyką, zwłaszcza teorią wartości. W ostatnich latach wydano: Kłopot z istnieniem (1963, wyd. II - 1994), Z filozofii kultury (1991), Z historii filozofii (1995).

 

Przypisy:

* Poniższy tekst - datowany 5 maja 1940 - jest pierwszą zachowaną wersją polemiki z Obowiązkiem Czesława Miłosza. Przechowywany jest razem z Próbą dyspozycji w Archiwum PAN w Warszawie.








 wyślij znajomym

Zobacz także:
Papież Franciszek, Trzeba modlić się za rządzących
Henryk Zieliński, Musimy to wygrać
Henryk Zieliński, Jak za sanacji?
L'Osservatore Romano, Wenezuela mówi "nie" Madurowi
L'Osservatore Romano, Waszyngton grozi Wenezueli sankcjami
Lucetta Scaraffia, Refleksje nad protokołem z Groningen
L'Osservatore Romano, Destrukcyjna kultura odrzucania
Julian Pomeriusz, Pochwała miłości
Aleksander Dembowski, Być dobrym jak chleb
Damian Wojciechowski SJ, Zawrotna kariera populizmu
Komentarze internautów:

Benedykt XVI | Biblioteka audio i wideo | Czytelnia | Dane nt. Kościoła | Edukacja Ekonomiczna | Felietony, komentarze | Filozofia | Galeria zdjęć | Inne nauki |
Europa, Polska, Kościół | Internet i komputery | Jan Paweł II | Katalog adresów | Katechetom i duszpasterzom | Kultura | Księgarnia religijna | Liturgia - na dziś i na niedziele | Mapa serwisu | Msze św. - gdzie, kiedy? | Nauczanie | Noclegi w Polsce | Noclegi, hotele w Polsce | Nowości na naszych stronach | Papież Franciszek | Pielgrzymki piesze - ePielgrzymka | Rekolekcje | Rodzina | Sekty | Serwis informacyjny | Słownik | Sonda | Święci patroni | Szukaj | Tapety i dzwonki religijne | Teologia | Twój głos w dyskusji | Varia | Życie Kościoła