PROF. DR HAB. MICHAŁ WOJCIECHOWSKI: Materiały

PROF. DR HAB. MICHAŁ WOJCIECHOWSKI, PROFESOR UWM

Wykaz publikacji dostępnych na stronach Opoki

Barwna Biblia dla młodzieży, Prezentacja Biblii dla młodzieży wydanej przez Edycję św. Pawła (wybór tekstów)
Miesięcznik dla rodzin, Prezentacja nowego miesięcznika katolickiego "Magazyn Familia"
Chrześcijański "National Geographic", O ilustrowanym magazynie "Miejsca Święte", wydawanym przez pallotynów
Kościół w świecie gospodarki, Czy Kościół jest zjawiskiem gospodarczym? Gdyby ktoś w tych kategoriach próbował tłumaczyć działania Kościoła katolickiego, byłby oczywiście w grubym błędzie, gdyż jego istota leży zupełnie gdzie indziej. Skoro jednak Kościół jest widzialny, w pewnym wymi
Ludzie w rolach gospodarczych, Skoro ani pracownicy, ani pracodawcy nie są robotami, pracy towarzyszą dość złożone stosunki międzyludzkie. Każdy pragnie dobrej atmosfery w pracy. Praca ma cechy towaru, ale nie występuje osobno od pracownika, który ją wykonuje. Te oczywiste okoliczności
Gospodarka a ideologie polityczne, Polityka niewątpliwie wpływa na gospodarkę. Zasadnicze przeciwieństwo, jakie zachodzi między gospodarką opartą na sprawiedliwości, wolności i własności, a biurokratycznym wyzyskiem i socjalnymi wydatkami z kieszeni podatnika, znajduje wyraz w programach p
"Sami kradną i nauczyli Murzynów kraść", Tymi słowami przyjaciel mego ojca, który spędził trzydzieści lat w Trzecim Świecie jako doradca techniczny, podsumował działania kampanii europejskich w Afryce. Zapytywani w tej sprawie misjonarze, znający Afrykę i od białej, i od czarnej strony, skłonni
Szkoła i szpital - służba czy biznes?, I jedno i drugie. Nie należy bowiem przeciwstawiać sobie pracy nastawionej na własny pożytek i pracy na rzecz bliźnich. Ludzka praca i przedsiębiorczość łączą zwykle oba motywy. W normalnej gospodarce warunkiem powodzenia jest dostarczanie dóbr i usług, k
Albo rodzina, albo ZUS, W ekonomii istnieje pojęcie „gospodarstwa domowego". Jest to najmniejsza jednostka gospodarki, gdyż przy wspólnym gospodarowaniu nie da się rozdzielić wydatków na poszczególne osoby. Z tego samego względu w prawie zakłada się, że majątek małżon
Pożyczanie czy lichwiarstwo?, Pożyczanie na procent jest oczywistą i konieczną częścią życia gospodarczego. Jednocześnie może budzić pewien niepokój moralny. Pożyczanie daje bowiem korzyść materialną z tytułu samego posiadania pieniędzy.
Znowu wybory, Jakimi kryteriami powinien kierować się katolik wybierając kandydatów do Parlamentu
Niesprawiedliwości podatkowe, Uważa się na ogół, że wysokość, rodzaj i pobór podatków to kwestie ekonomiczno-prawne. Nie są więc one kojarzone z moralnością. Tymczasem polityka podatkowa podlega osądowi moralnemu.
Nie ma państwa bez podatków, Cyceron stwierdził, że podatki są sprężyną państwa. Jeśli państwo ma w ogóle istnieć i spełniać jakieś funkcje, musi mieć na to środki. Normalnym i nieuniknionym sposobem utrzymania państwa są podatki. Jest to słuszne, jeśli obywatele otrzymują w zamian o
Czemu służy państwo?, Nad instytucją państwa większość ludzi się nie zastanawia. Przyjmują znany sobie model państwa jako coś naturalnego. Tymczasem takich modeli było wiele. Bardzo różne są też oceny państwa. Jedni widzą w nim, optymistycznie, opiekuna obywateli, inni przeciw
Ostatni z grzechów głównych, W naszym społeczeństwie wiele zniechęca do pracy, przez co lenistwo i nieróbstwo można uznać za problem społeczno-ekonomiczny, a nie tylko moralny. Lenistwo znane jest jednak bardziej jako grzech indywidualny. W katechizmach można bowiem spotkać wyliczeni
Moralna szansa przedsiębiorczości, Lata propagandy socjalistycznej, a potem mnogość nadużyć przy budowaniu nowego ustroju w Polsce, utrwaliły w wielu umysłach negatywny obraz biznesmena. Tymczasem we współczesnym społeczeństwie przedsiębiorcy - czy to właściciele, czy też dyrektorzy firm -
Nie ma dobra bez pracy, Dość popularne jest postrzeganie pracy jako przymusu, przykrej konieczności, zajęcia zabierającego czas, udręczenia. "Nie mam czasu", martwią się osoby pracujące zawodowo, albo też zajęte domem. Prawdziwe życie jest po godzinach pracy. Bliscy mi
Gospodarka: liberalizm czy wolność?, Wolność gospodarcza jest pewnym aspektem wolności w ogóle. Żeby ją dobrze zrozumieć i uzasadnić, trzeba najpierw przyjrzeć się tej ogólnej stronie wolności. Biblia i tradycja chrześcijańska cenią wolność. Jak ją pojmują? Przede wszystkim jako wyzwolenie.
Bogaty jako wielbłąd, Jezus stwierdził: „Bogaty z trudem wejdzie do królestwa niebios", a następnie: „Łatwiej jest, by wielbłąd przeszedł przez ucho igielne, niż by bogaty wszedł do Królestwa Bożego" (Mt 19, 23-26). Brzmi to jak potępienie bogatych i boga
Jak pomagać, by pomóc?, Dobra materialne i gospodarka czerpią sens z tego, że są przydatne ludziom. To samo dotyczy własności, czy to prywatnej, czy zbiorowej. Oprócz tego, że instytucja własności umożliwia normalne gospodarowanie, pożytki z własności służą ludziom bezpośrednio.
Co ogranicza własność prywatną?, Spotyka się skargi, że obecny kapitalizm i liberalizm traktują prawo własności jako absolutne, a to z kolei prowadzi do krzywdy biedniejszych. Zarzut ten jest zupełnie chybiony, gdyż dzisiejsza Europa, wręcz przeciwnie, mocno ograniczyła prawo do własnośc
Co ma teologia do gospodarki, Gospodarka, patrząc moralnego z punktu widzenia, zmierza do słusznego celu, jakim jest zaspokojenie ludzkich potrzeb materialnych. Gospodarowanie potrzebuje zarazem ram prawno-moralnych, żeby go nie zrujnowały rozmaite nadużycia. Jak jednak te powiązania
Słuszność prawa własności, Zazdrość wobec bogatszych oraz chciwość na cudze dobra zawsze powodowały, że prawo własności budziło pewną niechęć. Ideologia socjalistyczna dodała do tej postawy propagandowe uzasadnienie, a w krajach opanowanych przez socjalizm państwo stało się narzędz
Wieża Babel, Fragmenty książki "Pochodzenie świata, człowieka, zła. Odpowiedź Biblii"
Istota grzechu pierwszych ludzi, Fragmenty książki "Pochodzenie świata, człowieka, zła. Odpowiedź Biblii"
Dwóch panów, Fragmenty książki "Czy Jezus ż±dał zbyt wiele? Objaśnienie Kazania na Górze"
Nasze pozorne skarby, Fragmenty książki "Czy Jezus ż±dał zbyt wiele? Objaśnienie Kazania na Górze"
Powód wysokich wymagań, Fragmenty książki "Czy Jezus ż±dał zbyt wiele? Objaśnienie Kazania na Górze"
Kapitalizm czyli sprawiedliwość, Nie jest wykluczone, że trudności ze zdefiniowaniem, ocenieniem i wprowadzeniem kapitalizmu wiążą się w jakiejś mierze z jego nazwą. Encyklopedia podaje, że kapitalizm to „system społeczno-gospodarczy oparty na własności prywatnej, wolności osobiste
Po pierwsze nie kradnij, W wypowiedziach politycznych można spotkać hasło „po pierwsze gospodarka". Wolno je oczywiście kwestionować, w przekonaniu, że dla życia ludzkiego uczestnictwo w produkcji dóbr nie jest największą wartością. Skoro jednak rzeczy materialne są dl
Bezpłodny figowiec, Fragment książki "Przypowieści dla nas"
Robotnicy w winnicy, Fragment książki "Przypowieści dla nas"
Talenty czyli miliony, Fragment książki "Przypowieści dla nas"
Państwo, gospodarka, przedsiębiorczość: oświetlenie biblijne i teologiczne, O zastosowaniu zasad biblijnych do spraw gospodarczych i społecznych
Ekonomia jako etyka, Zarówno praktycy, jak teoretycy gospodarowania, czyli biznesmeni i ekonomiści, uznają nieraz oceny moralne i religijne zjawisk gospodarczych za jakieś uroszczenie, coś z innego świata. Skłonni są więc takie oceny ignorować, w przekonaniu, że proces gospod
Polityczne, społeczne i gospodarcze zastosowania VII i X przykazania Dekalogu, Jak się mają proste przykazania biblijne do skomplikowanej rzeczywistości ekonomiczno-społecznej współczesnego świata?
Dwa złe rozwiązania, Podstawowe kwestie dotyczące kary śmierci
Życie mordercy nad życiem nienarodzonego, Dlaczego zniesienie kary śmierci jest postrzegane w Europie jako wymóg przynależności do UE, a jednocześnie nie stawia się podobnego wymogu odnośnie zakazu aborcji?
Zimny prysznic tegorocznej matury, Matura 2006: obnażenie słabości polskiego szkolnictwa
Nowy Testament na nowo przełożony, Recenzja nowego przekładu Nowego Testamentu (Edycja św. Pawła 2005)
Czy liberalizm istnieje?, O pojęciu liberalizmu, często mylnie utożsamianym ze skrajnym libertarianizmem lub libertynizmem
Najnowszy polski przekład biblijny, Recenzja przekładu Pisma św. Nowego Testamentu i Psalmów, Edycja św. Pawła 2005
Poganie i Żydzi przeciw aborcji, Obrona życia poczętych dzieci nie jest tylko "obsesją chrześcijan", ale postulatem wszelkich pogłębionych refleksji etycznych
Dzieje spotkania. Chrześcijaństwo a kultura grecka, Myśl grecka i jej wpływ na objawioną religię chrześcijańską
Moralność bez Boga?, Czy rzeczywiście ateiści i agnostycy zachowują się mniej moralnie od ludzi wierzących?
Między władzą a zakrystią, Jaka jest społeczna rola Kościoła i jego relacja do świata polityki? Artykuł z Rzeczpospolitej 23.01.2006 (publ. za zgodą Autora).
Nowy komentarz biblijny, Recenzja: Ks. Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza, rozdziały 1 — 13...., Częstochowa : Edycja Świętego Pawła 2005
Biblijne uzasadnienie etyki, Dlaczego mamy żyć według takich, a nie innych zasad...
Bajka o politykach, Przekład starożytnej bajki - jako żywo pasującej do naszych czasów
Starożytni o nas, Wybór starożytnych aforyzmów pasujących szczególnie dobrze do naszych czasów
Katechizm przedsiębiorcy, Co przedsiębiorcy wolno, a czego nie - według nauki Kościoła
Sprawiedliwość, wolność, własność, Czy polityka i biznes mogą być dziedzinami całkowicie autonomicznymi?
Funkcje Dwunastu w świetle Dziejów Apostolskich, Kim według św. Łukasza, autora "Dziejów Apostolskich", byli Apostołowie?
Niemcy: wina czy dług?, Polemika z tezą, jakoby przebaczenie oprawcy miało pociągać za sobą rezygnację z naprawy szkód - w kontekście odpowiedzialności Niemców za II wojnę światową
Zastosowanie dekalogu do dzisiejszego życia społecznego, Referat z kongresu teologów polskich, wygłoszony w ramach sekcji biblijnej (Lublin, 13 IX 2004)
Dla kogo przyroda?, Parki narodowe powinny być parkami, to znaczy miejscem wypoczynku w kontakcie z przyrodą
Fałszywy kod, Recenzja: Dan Brown, "Kod Leonarda da Vinci", Warszawa 2004
Krytyka państwa i władzy w Biblii, Co Biblia mówi na temat władzy, państwa i życia politycznego
Prawdziwa historia w filmowej "Pasji", "Pasja" to film religijny o Jezusie oparty na Ewangelii. Rodzi on jednak również pytania typu historycznego.
Pytanie o jedność prawicy, Dlaczego od 1989 r. polska prawica jest ciągle podzielona, a próby zjednoczenia nie wyszły poza doraźne próby tworzenia koalicji wyborczych?
Starożytne głosy przeciw aborcji, Dlaczego i od kiedy chrześcijaństwo broni prawa do życia dzieci nienarodzonych?
Rękopis znaleziony w Mar Saba, O rękopisie "Tajemnej Ewangelii Marka"
Bibliografia Ojców Kościoła w Internecie, O patrystycznej bibliografii internetowej uniwersytetu w Laval i zasadach korzystania z niej
Wykorzystanie cytatów z Pisma Świętego w "Przeciw poganom" i "O wcieleniu słowa" św. Atanazego z Aleksandrii, Jak cytuje Pismo Święte św. Atanazy z Aleksandrii w swych 2 dziełach
List Pseudo-Arysteasza, Tekst "Listu Pseudo-Arysteasza" (apokryfu starotestamentalnego) wraz z wprowadzeniem krytyczno-literackim i bibliografią
Biwak przed konklawe, O szlaku rzeki Rurzycy - miejscu, w którym Karol Wojtyła odpoczywał przed pamiętnym konklawe...
Biuro zamiast katedry, Czy Europa będzie wspólnotą ducha, czy biurokratycznym superpaństwem?
Biblia, Opracowanie słownikowo-encyklopedyczne hasła "Biblia" (pojęcie, podział, tekst, księga religijna, wpływ, badania naukowe)
Ruiny, świątynie i pejzaże Irlandii, O kilku miejscach wartych odwiedzenia w Irlandii
Słownik naszej nowomowy, Precyzowanie pojęć służy zrozumieniu. Rozmywanie pojęć ... no właśnie - czemu służy?
Chrześcijaństwo, Słownikowe opracowanie terminu "chrześcijaństwo" (pojęcie, historia i doktryna)
Teologia, Słownikowo-encyklopedyczne opracowanie hasła "Teologia" (na podstawie WE PWN)
Kościół katolicki, Słownikowo-encyklopedyczne opracowanie hasła "Kościół Katolicki" (na podstawie WE PWN)
Jezus Chrystus, Słownikowe opracowanie hasła "Jezus Chrystus", z odsyłaczami do artykułów rozszerzających
Katolicyzm, Słownikowe opracowanie pojęcia "katolicyzm" (jako wyznanie)
Albo Kościół, albo państwo?, Dlaczego Kościół nie może przejąć na siebie funkcji państwowych, a państwo kościelnych?
Zamknięty system partiokracji, Jaka jest przyczyna braku realnego wpływu społeczeństwa na organa władzy państwowej w Polsce?
Krewni Jezusa, Co myśleć, gdy media znów ogłaszają sensację, że Jezus miał rodzeństwo?
Nie prowokować lawiny, O interwencjach zbrojnych (na kanwie wydarzeń w Iraku 2003)
Przefarbowany problem, O poprawności politycznej
Socjalizm to kradzież, O własności prywatnej
Czas usunąć bariery, O szkolnictwie wyższym w Polsce
Ustrój nasz biurokratyczny, O biurokracji (1999)
Bon, ale jaki?, O bonach oświatowych (1999)
Siódme nie kradnij, O własności (1993)
Powtórka z własności, O wolnym rynku (1992)
Niby opinia publiczna, O badaniach opinii publicznej
Ordynacja najgorsza z możliwych, O wyborach do parlamentu (1992)
Stare nawyki, O propagandowości prasy polskiej
Gdyby nie było państwa, O liberalizmie gospodarczym
Nie uznawajmy PRL, O odrzuceniu legalności rządów komunistycznych w Polsce
Chrześcijanin i polityka, O obowiązkach chrześcijanina
Wiara a cywilizacja współczesna, O kryzysie chrześcijaństwa
Nadstawianie cudzego policzka, O pacyfizmie, wojnie sprawiedliwej i różnych obliczach wojny
Liberalizm chrześcijański, O znaczeniach słowa liberalizm
Kameleon, O relacji państwo - Kościół
Czy partia może być katolicka?, O partiach politycznych i relacjach partia - religia
Wiara i niewiara, Co sprzeciwia się wierze w Boga?
Nie wolno dzielić Kościoła, Wywiad, Najwyższy Czas! 1999 nr 12, ss. 5-6
Wybiórczo o Kościele, O informacjach i komentarzach na temat katolicyzmu w Gazecie Wyborczej (1992)
Albo Kościół albo media, O sojuszu dziennikarzy z prądami laickimi niechętnymi Kościołowi (1992)
Bliźniacze "anty", O antyklerykalizmie i antysemityzmie
Kościół w krzywym zwierciadle, O postrzeganiu Kościoła przez media (1992)
Postęp i przemoc, O tureckich pogromach z lat 1915-1916
Racje o. Pirożyńskiego, Racje etyczne kontra estetyczne
Równość religii? Areligijność?, O zakłamaniu postaw wobec religii
Jak nie dziś, to jutro, O aborcji (1994)
Słowo przenicowane, O sumieniu
Program wasz i nasz, O Leszka Kołakowskiego "Notatkach o współczesnej kontrreformacji"
Rodak Jezusa, O pochodzeniu żydowskim (1994)
Piekło popiera postęp, O "Listach starego diabła do młodego " Clive Staplesa Lewisa (1994)
Nasza Pani Radosna, O "Naszej Pani Radosnej" Władysława Zambrzyckiego (1994)
Polonus sum!, O "Pamiątkach Soplicy" Henryka Rzewuskiego (1988)
Przesądy i etyka, Osłabienie prawdziwej religijności powoduje wdzieranie się namiastek religii (1988)
Końca świata nie było, O bezsensownej panice w związku z przepowiadanym na koniec tysiąclecia końcem świata (1999)
Świąteczne bałamuctwa, O zakłamywaniu świąt chrześcijańskich
Zodiak? Nie, dziękuję!, O astrologii (1991)
Śmietnik Zofii, Krytyczne uwagi do książki "Vita Brevis", Jostein Gaarder
Fałsze o Jezusie, O pseudonaukowych hipotezach nie popartych dowodami a rozpowszechnianych także w Polsce
Tajemnica Całunu Turyńskiego, O wątpliwościach dotyczących Całunu Turyńskiego i odkryć w Qumran (1994)
Jubileusz: rachunek sumienia, O papieskich prośbach o przebaczenie u progu nowego tysiąclecia (1999)
Poprawianie katechizmu, O poprawkach do Katechizmu Kościoła Katolickiego (1998)
Po prostu katechizm, O nowym wydaniu Katechizmu Kościoła Katolickiego (1995)
Inni winni?, O przyczynach kryzysu instytucji kościelnych
Cienie Kościoła na zachodzie, O wielorakim ostrzeżeniu płynącym z zachodu Europy (1992)
Dialog - kogo z kim?, O dialogu chrześcijańsko-judaistycznym (1998)
Wątpliwości ekumeniczne, Rozmyślania o "zaciemnianiu obrazu choroby" jaką jest wśród rozłam chrześcijan
Jutro religia w szkole, O atmosferze sprzed wprowadzenia religii do szkół (1990)
Nasz Synod, O przygotowywanym na lata 1991 - 1997 II polskim Synodzie Plenarnym
Jego siłą Ewangelia, O stylu pontyfikatu Jana Pawła II
Jaki ekumenizm (Ut unum sint), O ekumenizmie w nauczaniu Jana Pawła II
Wybierz życie! (Evangelium vitae), O życiu ludzkim w nauczaniu Jana Pawła II
Prawda istnieje (Veritatis splendor), O prawdzie w nauczaniu Jana Pawła II
Papież i kapitalizm (Centesimus annus), O kapitalizmie w nauczaniu Jana Pawła II
Od świeckich i do świeckich (Christifideles laici), O świeckich w nauczaniu papieskim
Kościół Ducha Świętego, O roli Ducha Świętego w Kościele
Duch Boży, duch Chrystusa, duch Kościoła, O Zesłaniu Ducha Świętego
"I zmarwychwstał dnia trzeciego", O zmartwychwstaniu
Punkt wyjścia chrześcijaństwa, O niepojętym fakcie zmartwychwstania
Nadejście Chrystusa, O oczekiwaniach względem Mesjasza i Jego zaskakującym nadejściu
Wyznanie wiary - prawda wiary i modlitwy, O historycznych okolicznościach sformułowania dogmatu o Trójcy Świętej
Data zmartwychwstania, O prawdopodobnej dacie zmartwychwstania Chrystusa i podstawach historyczno-biblijnych jej wyznaczenia
Kiedy narodził się Jezus, O prawdopodobnej dacie narodzin Chrystusa i podstawach historyczno-biblijnych jej wyznaczenia
Nowy Testament wobec życia społecznego, O regulacjach dotyczących życia społecznego w Nowym Testamencie
Zasady społeczne Starego Testamentu, O przepisach prawnych Starego Testamentu
Idea pośrednictwa w świetle Pisma Świętego, Co oznacza występujący w Biblii termin "pośrednik", "pośredniczyć" - i jakie jest jego znaczenie dla teologii pośrednictwa między Bogiem a ludźmi?
Trzy gatunki definicji dogmatycznych: doksologiczna, apologetyczna, kerygmatyczna, Hipoteza o różnych rodzajach dogmatów - i jej zastosowanie ekumeniczne
Drewermania, Czy Drewermanna można traktować jako poważnego teologa i naukowca?
Państwo po chrześcijańsku, Jak chrześcijaństwo rozumie znaczenie i rolę państwa. Jakimi zasadami powinno kierować się państwo zgodnę z wizją chrześcijańską?
Żal bez winy, Czy dyskusja nad problemem odpowiedzialności za zbrodnię w Jedwabnem posiada jakieś ukryte fałszywe założenia?
Sensacja czy prawda, W sprawie arcybiskupa Paetza rola mediów była raczej negatywna...
Czym grozi podatek kościelny, Czy wprowadzenie podatku kościelnego zamiast zbiórki na tacę jest rzeczywiście dobrym rozwiązaniem?
Stan kształcenia teologicznego w Polsce, Czy programy nauczania teologii w Polsce przekazują skutecznie gruntowną wiedzę teologiczną?
Biblia o dzieciach nienarodzonych, Dlaczego Biblia nie zakazuje wprost przerywania ciąży?
Jak mówić o Bogu dziś?, Jak mówić o Bogu współczesnemu człowiekowi, tak, by mógł zrozumieć głębię i istotę przesłania teologii?
Jedność etyki Starego i Nowego Testamentu, Czy istnieją różnice między nakazami moralnymi w Starym i Nowym Testamencie - i na ile są one istotne
Chrystologia Nowego Testamentu, Chrystologia NT - próba podsumowania
Tajemna ewangelia Marka, Z listu Klemensa z Aleksandrii do Teodora, rzucającego ciekawe światło na historię redakcji Ewangelii wg Marka
Zmartwychwstanie - fakt i teologia, Czy Zmartwychwstanie Chrystusa to tylko pobożne wierzenie, czy twardy fakt historyczny?
Ewangelie jako biografie, Czy, i w jakim sensie, Ewangelie można uznać za biografie Jezusa?
Biblia: wiara i wiedza, Dlaczego do czytania Biblii potrzebna jest nie tylko gorliwość, ale i wiedza biblistyczna

WYKAZ WSZYSTKICH PUBLIKACJI

(stan na 1.XII.2006)

I. Pozycje książkowe

1. Czynności symboliczne Jezusa. W: Studia z Biblistyki 6, ATK, Warszawa 1991, s. 1-253.

2. [Z ks. Remigiuszem Popowskim] Grecko-polski Nowy Testament [przekład interlinearny 4 Ewangelii, Listów Janowych i Apokalipsy]. Warszawa, Vocatio 1993. Ss. 1236.

3. Starożytni o nas [wybór i przekład aforyzmów antycznych]. Sopot, Kod 1993. Ss. 96.

4. Jezus jako Święty w pismach Nowego Testamentu. Rozprawy i Studia Biblijne 2, Warszawa, Vocatio 1996. Ss. 244.

5. Synopsa czterech Ewangelii w nowym przekładzie polskim. Warszawa, Vocatio 1997. Ss. 34+493.

6. [przekład, wstęp, objaśnienia] Atanazy z Aleksandrii. O wcieleniu Słowa. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 61, Wydawnictwo ATK, Warszawa 1998. Ss. 91.

7. [przekład, wstęp, objaśnienia] Atanazy z Aleksandrii. Przeciw poganom. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 62, Wydawnictwo UKSW, Warszawa 2000. Ss. 99.

8. Wiara — cywilizacja — polityka. Dextra — As, Rzeszów — Rybnik 2001, ss. 336.

9. Apokryfy z Biblii greckiej. 3 i 4 Księga Machabejska, 3 Księga Ezdrasza oraz Psalm 151 i Modlitwa Manassesa. Rozprawy i Studia Biblijne 8, Vocatio, Warszawa 2001, ss. 328.

10. W ustroju biurokratycznym. Fronda, Warszawa 2004, ss. 184.

11. To mówi Pan. Aforyzmy, myśli i przysłowia z Biblii. Hosianum, Olsztyn 2004, ss. 256.

12. Pochodzenie świata, człowieka, zła. Odpowiedź Biblii. Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2005, ss. 126.

13. [przekład, opracowanie] Arejos Didymos. Podręcznik etyki [Epitome]. Źródła Myśli Filozoficznej, WAM 2005, ss. 215.

14. Księga Tobiasza czyli Tobita. Opowieść o miłości rodzinnej. Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament XII, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2005, ss. 218.

15. [przekład, opracowanie] Pseudo-Orygenes, Uwagi do Apokalipsy. Mała Biblioteka Ojców Kościoła 4, Wydawnictwo „M”, Kraków 2005, ss. 79.

16. Czy Jezus żądał zbyt wiele? Objaśnienie Kazania na Górze, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2006, ss. 124.

17. [przekład, opracowanie] Ezop i inni. Wielka księga bajek greckich, Wydawnictwo WAM, Kraków 2006, ss. 247.

18. [przekład, opracowanie] Dion z Prusy, Mowa olimpijska o religii i pięknie. Starożytne Teksty Religijne, Nomos, Kraków 2006, ss. 79.

19. Przypowieści dla nas, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2007 [w druku]

II. Artykuły naukowe

1. Porównanie teologii do fizyki. Znak 31: 1978 nr 6, s. 786-795. Wersja franc.: Théologie et physique - une comparaison des méthodes. Communio [franc.] 8: 1983 nr 4, s. 30-37. Wersja ros.: Bogosłowije i fizika (sopostawlenije mietodow). Simwoł 12: 1984 nr 2, s. 22-31.

2. The First People's Sin in the Description of Gen 11,1-8. Collectanea Theologica 51: 1981 fasc. spec., s. 91-100.

3. Trois formules sur l'origine du Saint-Esprit (ex Patre, ex Patre Filioque, ex Patre per Filium). Nova et Vetera 57: 1982 nr 3, s. 188-200. Wersja polska: Trzy formuły określające pochodzenie Ducha Świętego (ex Patre, ex Patre Filioque, ex Patre per Filium). Studia i Dokumenty Ekumeniczne 1989 nr 3/4, s. 13-26.

4. Problemy literacko-teologiczne Rdz 6,1-4. Od mitu do teologii. W: Studia z Biblistyki 3, Warszawa, ATK 1983, s. 5-66.

5. Le naziréat et la Passion (Mc 14,25a; 15,23). Biblica 65: 1984 nr 1, s. 94-96.

6. Certains aspects algébriques de quelques nombres symboliques de la Bible (Gen 5; 14,14; Jn 21,11). Biblische Notizen 1984 z. 23, s. 29-31.

7. Sur HINA dans Mc 4,12. Biblische Notizen 1985 nr 28, s. 36-37.

8. Une autre division de Mc 4,5-6. Biblische Notizen 1985 nr 28, s. 38.

9. Apocalypse 21.19-20: des titres christologiques cachés dans la liste des pierres précieuses. New Testament Studies 33: 1987 nr 1, s. 153-154.

10. Marc 11.14 et Tg.Gn. 3.22 - les fruits de la Loi enlevés a Israel. New Testament Studies 33: 1987 nr 2 s. 287-289.

11. Le don de l'Esprit Saint dans Jean 20.22 selon Tg. Gn. 2.7. New Testament Studies 33:1987 nr 2, s. 289-292.

12. La source de Jean 13.1-20. New Testament Studies 34: 1988 nr 1, 135-141.

13. Kościół jako Izrael według Apokalipsy. Studia Theologica Varsaviensia 26: 1988 nr 1, s. 221-234. Wersja ang.: Church as Israel according to the Revelation of St. John. Collectanea Theologica 64(1994), fasc. spec., 33-40.

14. Daty z życia Jezusa. Ruch Biblijny i Liturgiczny 40: 1987 nr 3, s. 202-214. Wersja ang.: The Basic Chronology of the Life of Jesus, Qumran Chronicle 5: 1995 nr 1, 74-83.

15. The Touching of the Leper (Mk 1,40-45) as a Historical and Symbolical Act of Jesus. Biblische Zeitschrift 33: 1989 nr 1, 114-119. Wersja pol.: Dotknięcie trędowatego (Mk 1,40-45). Ruch Biblijny i Liturgiczny 42: 1989 nr 5-6, s. 362-368.

16. Mt 2,20: Herod and Antipater? A Supplementary Clue to Dating the Birth of Jesus. Biblische Notizen 1988 nr 44, s. 61-62

17. Seven Churches and Seven Celestial Bodies (Rev 1,16; Rev 2-3). Biblische Notizen 1988 nr 45, s. 48-50.

18. Język gestów w Starym Testamencie. Ruch Biblijny i Liturgiczny 41: 1988 nr 6, s. 504-517.

19. Od mitów do teologii (synowie boscy z Rdz 6,1-4). Ruch Biblijny i Liturgiczny 41: 1988 nr 4, s. 340-347.

20. Etyka biblijna. Chrześcijanin w Świecie 21: 1989 nr 4, s. 1-13.

21. Umycie nóg uczniom (J 13,1-20). Ruch Biblijny i Liturgiczny 43: 1990 nr 3-6, s. 136-144.

22. Biblia o dzieciach nienarodzonych. Więź 1992 nr 5, s. 96-99; przedruk Biblia o dzieciach poczętych, Głos dla Życia 2003 nr 3, s. 4-5.

23. O gatunkach literackich w teologii. Teologia w Polsce z. 29, 1992, s. 2-4.

24. Idea pośrednictwa w świetle Pisma Świętego. W: Jan Paweł II. Matka Odkupiciela. Tekst i komentarze, red. St. C. Napiórkowski, Lublin, RW KUL 1993, s. 161-170.

25. Nowotestamentowe teksty o Żydach w nowszych polskich przekładach biblijnych. Collectanea Theologica 53: 1993 nr 2, s. 79-88.

26. Nowsze studia nad tekstem Dziejów Apostolskich. Collectanea Theologica 64: 1994 nr 1, s. 55-61.

27. Trzy gatunki definicji dogmatycznych (doksologia, apologia, kerygma). Hipoteza i jej zastosowania ekumeniczne. Studia i Dokumenty Ekumeniczne 11: 1995 nr 1, s. 25-36. Wersja franc.: Trois genres des définitions dogmatiques (doxologie, apologie, kérygme). Une hypothèse et ses applications oecuméniques. Collectanea Theologica, 69(1999) fasc. spec., s. 59-73.

28. Syllabus błędów [wstęp, przekład, komentarz]. Powściągliwość i Praca 46(1995) nr 10, s. 8-10; nr 11, s. 14-15, nr 12, s. 6-7. Wersja poprawiona przekładu: Studia Theologica Varsaviensia 36: 1998 nr 2, 113-118.

29. Powołanie i duchowość świeckich z wykształceniem teologicznym. Teologia w Polsce z. 44, 1995, s. 54-60.

30. Księgi deuterokanoniczne. W: Przewodnik po Biblii, pr. zbior., Vocatio, Warszawa 1996 (i wyd. 2 popr. 1997), s. 461-463h.

31. Jedność etyki Starego i Nowego Testamentu. W: „Miłość jest z Boga”. Studium ofiarowane ks. prof. dr. hab. Janowi Łachowi, Warszawa 1997, s. 443-454. Krótsza wersja ang.: The Unity of Biblical Ethics, Folia Orientalia 34: 1998, s. 59-64.

32. Rzut oka na stan kształcenia teologicznego w Polsce. Teologia w Polsce z. 52, 1998, s. 16-19; wersja nieco zmieniona Stan kształcenia teologicznego w Polsce: Więź 42: 1999 nr 10, s. 47-52.

33. Ewangelie jako biografie. Ruch Biblijny i Liturgiczny 51: 1998, nr 3, s. 168-180.

34. Bible and Biblical Studies in Poland. W materiałach konferencji SBL w Krakowie, 18-22 lipiec 1998; Folia Orientalia 34: 1998, s. 17-22.

35. Współczesna metoda ustalania sensu dosłownego. W: Katolicki Komentarz Biblijny, Warszawa 2001, 1814-1817.

36. An Anti-Jewish Bias in the Translations of Some New Testament Texts. Collectanea Theologica 68: 1998, fasc. spec., s. 83-86.

37. Tajemna Ewangelia Marka z listu Klemensa z Aleksandrii do Teodora. Studia Theologica Varsaviensia 37: 1999 nr 1, s. 41-52.

38. Wykorzystanie tekstów Pisma Świętego w Przeciw poganom i O wcieleniu Słowa św. Atanazego z Aleksandrii. W: Pan moim światłem, pr. zbior., Warszawa 2000, s. 380-397.

39. Problematyka historyczna, literacka i teologiczna Trzeciej Księgi Machabejskiej. W: Słowo Twoje jest prawdą, pr. zbior., Warszawa 2000, s. 367-381.

40. Chrystologia Nowego Testamentu. Próba podsumowania. W: Duch i Oblubienica mówią: „Przyjdź”, pr. zbior., Warszawa 2001, 443-450.

41. Grecki epilog Księgi Hioba i Arysteasz Egzegeta. W: Żywe jest Słowo Boże i skuteczne, pr. zbior., Warszawa 2001 (faktycznie 2002), 323-331.

42. List Pseudo-Arysteasza. Studia Theologica Varsaviensia 40: 2002 nr 1, 121-167.

43. Tajemna Ewangelia Marka (EwTMk). W: Apokryfy Nowego Testamentu, red. M. Starowieyski, t. 1: Ewangelie apokryficzne, cz. 1, Kraków 2003, s. 129-134.

44. Słownik naszej nowomowy. Fronda 2003, z. 30, 345-353.

45. Stoickie definicje cnót według Arejosa Didymosa, Forum Teologiczne 4(2003), s. 177-184.

46. Terminologia etyczna Nowego Testamentu a Epitome Arejosa Didymosa. W: Pieśniami dla mnie twoje przykazania, pr. zbior. (księga pamiątkowa dla ks. J. Frankowskiego). Vocatio, Warszawa 2003, s. 373-387.

47. Starożytne głosy przeciwko aborcji. Więź 2003 nr 12, s. 84-90.

48. Krytyka państwa i władzy w Biblii. Więź 2004 nr 5, s. 76-84; także w: Państwo i jego problemy. Olsztyn 2004, s. 9-16.

49. Iustus et sanctus: Biblia o świętości. Studia Elbląskie 5(2003), Elbląg 2003 [faktycznie 2004], s. 221-231.

50. Pouczenia Tobita dla Tobiasza (Tb 4, 1-21). W: Miłość wytrwa do końca (księga pamiątkowa dla S. Pisarka), red. W. Chrostowski, Warszawa 2004, 426-438.

51. Dwie przypowieści o inwestycjach. Ateneum Kapłańskie t. 143, nr 572 z VII-VIII 2004, s. 102-110.

52. Zastosowanie Dekalogu do dzisiejszego życia społecznego. W: Kościół w życiu publicznym. Teologia polska i europejska wobec wyzwań, t. 2, Lublin 2004, s. 71-87; Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich 1(2004)1, s. 243-258.

53. Kanoniczność Księgi Tobiasza. Forum Teologiczne 5(2004), s. 67-78.

54. Przypowieści, które prowokowały. Ateneum Kapłańskie t. 143, nr 574 z XI-XII 2004, s. 567-576.

55. Funkcje Dwunastu w świetle Dziejów Apostolskich. W: Czynem i prawdą. Księga pamiątkowa na siedemdziesiąte piąte urodziny Księdza Arcybiskupa Warmińskiego Edmunda Piszcza, Olsztyn 2004, s. 61-68.

56. Fragment z Plutarcha „O trzech ustrojach”: moralne kryteria oceny polityki. Teologia Polityczna 2(2004-2005), s. 343-347.

57. Biblical Phraseology in Polish and English. Journal of Polish Biblical Research 4(2004)1 [faktycznie 2005], s. 65-77.

58. Wady jako zalety. Trzy trudne przypowieści Jezusa, Ateneum Kapłańskie t. 145, nr 578 z VII-VIII 2005, s. 111-119.

59. Biblijne uzasadnienie etyki. W: Oto idę (księga pamiątkowa dla bpa J.B. Szlagi), red. W. Chrostowski, Warszawa 2005, s. 449-458.

60. Literatura grecko-żydowska i Septuaginta. W: Literatura Grecji starożytnej, t. 2, Lublin 2005, s. 929-944.

61. Nowy Testament. W: Literatura Grecji starożytnej, t. 2, Lublin 2005, s. 945-955.

62. [przekład, opracowanie] Marie von Ebner-Eschenbach, Ocenzurowane aforyzmy. Fronda 2005 nr 36, s. 286-311.

63. Pawłowe „chlubienie się” na tle literatury antycznej, w: Żyjemy dla Pana (księga pamiątkowa dla s. E. Jezierskiej), red. M. Rosik, Wrocław 2005, 739-749.

64. Przypowieści o elitach, Ateneum Kapłańskie t. 145, nr 580 z XI-XII 2005, s. 434-449.

65. Rozdziały w: Historia Biblii, Warszawa 2005, s. 220-222, 269-270, 339-343.

67. Księga Tobita jako świadectwo o diasporze izraelskiej w Asyrii, Collectanea Theologica 75: 2005 nr 4, s. 17-33.

66. Etyka Ksiąg Machabejskich, w: „Żyjemy dla Pana” (Rz 14, 8) (księga pamiątkowa dla s. Ewy Jezierskiej), red. W. Chrostowski, Rozprawy i studia Biblijne 23, Warszawa 2006, s. 398-408.

68. Błąd porządnego syna. Przypowieść o synu marnotrawnym (Łk 15, 11-32), Ateneum Kapłańskie t. 146, nr 581 z I-II 2006, s. 77-83.

69. Dzieje spotkania. Chrześcijaństwo i kultura grecka. Więź 2006 nr 3, 46-55.

70. Raymond Edward Brown, w: Leksykon wielkich teologów XX/XXI wieku, Warszawa 2006, 40-47.

71. Zbawienie grzeszników i porażka sprawiedliwych, Ateneum Kapłańskie t. 147, nr 584 z VII-VIII 2006, s. 144-152.

72. Biblia o własności prywatnej. W: Kradzież a rozwój gospodarczy, pr. zbior., Warszawa 2006, s. 107-118.

73. Początek i wzrost królestwa Bożego, Ateneum Kapłańskie t. 147, nr 585 z IX-X 2006, s. 329-339.

74. Philosophical Vocabulary of Arius Didymus and the New Testament. Roczniki Teologiczne 2006 z. 1.

75. Plutarch „O cnocie i wadzie”. Meander 2004 nr 3-4, s. 202-207.

76. Obrazy wartości Królestwa Bożego, Ateneum Kapłańskie t. 147, nr 586 z XI-XII 2006, s. 513-521.

77. Polityczne, społeczne i gospodarcze zastosowania VII i X przykazania Dekalogu. W: Etyka a rozwój gospodarczy, pr. zbior., Warszawa 2006, 15-29.

III. Hasła do encyklopedii

1. 403 hasła [na tematy religijne]. W: Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa, PWN 1991, wyd. 21 i nast. [obj. haseł 1-10 w., łącznie ok. 1400 w. druku].

2. Biblia. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1995, s. 448-449.

3. Chrześcijaństwo. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1995, s. 747-750.

4. Jezus. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1995, s. 176-177.

5. Katolicki Kościół [część ogólna]. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1995, s. 310-311.

6. Katolicyzm. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1995, s. 313-314.

7. Kościół. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1995, s. 522.

8. Teologia. W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1996, s. 357-359.

9. 73 hasła (nie sygnowane). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1995 (łączna objętość ok. 900 w.).

10. 58 haseł (nie sygnowanych). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 2, Warszawa 1995 (łączna objętość ok. 750 w.).

11. 86 haseł (nie sygnowanych). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 3, Warszawa 1995 (łączna objętość ok. 800 w.).

12. 103 hasła (nie sygnowane). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 4, Warszawa 1996 (łączna objętość ok. 1250 w.).

13. 59 haseł (nie sygnowanych). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 5, Warszawa 1996 (łączna objętość ok. 580 w.).

14. 93 hasła (nie sygnowane). W: Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 6, Warszawa 1996 (łączna objętość ok. 960 w.).

Łącznie w NEP 479 haseł (6950 w. [7 sygnowanych — 1700 w.], ok. 200 str. masz.)

15. Przekłady polskie [Biblii]. W: Słownik wiedzy biblijnej, Warszawa 1997, s. 648-654. Inna wersja: Biblia polska. W: Katolicki Komentarz Biblijny, Warszawa 2001, 1702-1707. W ujęciu skróconym: Polskie przekłady biblijne, w: Encyklopedia biblijna, Warszawa 1999, s. 980-983.

16. Biblia. W: Encyclopaedia Britannica [edycja polska], Wydawnictwo Kurpisz, t. 4, Poznań 1998, s. 174-188.

17. Chrześcijaństwo [Stan obecny i znaczenie; doktryna]. Encyclopaedia Britannica, wyd. pol., Kurpisz, t. 7, Poznań 1998, s. 188-194.

18. Jezus Chrystus. Encyklopedia PWN w trzech tomach, t. 2, Warszawa 1999, 33-34.

19. Mojżesz. Encyklopedia PWN w trzech tomach, t. 2, Warszawa 1999, 521; adaptowane Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, s. 10.

20. Paweł. Encyklopedia PWN w trzech tomach, t. 2, Warszawa 1999, 801-802.

21. Pismo Święte. Encyklopedia PWN w trzech tomach, t. 2, Warszawa 1999, 849-850.

22. Jezus Chrystus. Encyclopaedia Britannica, wyd. pol., Kurpisz, t. 18, Poznań 2000, 380-385.

23. Katolicyzm. Encyclopaedia Britannica, wyd. pol., Kurpisz, t. 20, Poznań 2001, s. 36-45.

24. 89 haseł nie podpisanych dla Wielkiej Encyklopedii PWN, t. 1—, Warszawa 2001—. (nie licząc haseł powtarzających teksty z Nowej Encyklopedii Powszechnej i Religia. Encyklopedia PWN).

25. Abraham, Wielka Encyklopedia PWN, t. 1, Warszawa 2001, s. 46-47; Religia. Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 28-29.

26. Adam i Ewa. Wielka Encyklopedia PWN, t. 1, Warszawa 2001, s. 88; Religia. Encyklopedia PWN, t. 1, Warszawa 2001, s. 50-51.

27. Apokryfy. Wielka Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 174.

28. Biblie polskie. Religia. Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 88-91.

29. Biblistyka. Religia. Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 99-102.

30. Biblistyka. Wielka Encyklopedia PWN, t. 4, Warszawa 2001, s. 24.

31. Bóg Ojciec. Wielka Encyklopedia PWN, t. 4, Warszawa 2001, s. 239; Religia. Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 226-227.

32. Chrystologia. Wielka Encyklopedia PWN, t. 5, s. 552-553; Religia. Encyklopedia PWN, t. 2, Warszawa 2001, s. 465-466.

33. Demitologizacja, Wielka Encyklopedia PWN, t. 7, Warszawa 2002, s. 67-68.

34. Didache, Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 218.

35. Duch Święty, Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 288-290.

36. Duch Święty. Wielka Encyklopedia PWN, t. 7, Warszawa 2002, s. 411-412.

37. Dzieje Apostolskie. Wielka Encyklopedia PWN, t. 7, Warszawa 2002, s. 532.

38. Egzegeza biblijna. Wielka Encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa 2002, s. 89.

39. Etyka biblijna. Wielka Encyklopedia PWN, t. t. 8, Warszawa 2002, s. 395.

40. Ewangelia. Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 481-482; Wielka Encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa 2002, s. 472-473.

41. Ewangelia św. Mateusza, Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 485-486.

42. Ewangelia św. Marka, Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 484-485.

43. Ewangelia św. Łukasza, Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 483-484.

44. Ewangelia św. Jana. Religia. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 2001, s. 482-483.

45. Mojżesz. Encyclopaedia Britannica, wyd. pol., Kurpisz, t. 27, Poznań 2002, s. 127-128.

46. Ezdrasza Księgi. Wielka Encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa 2002, s. 489.

47. Jan Chrzciciel. Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 141-142.

48. Jan Ewangelista. Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 144.

49. Jezus Chrystus. Wielka Encyklopedia PWN, t. 12, Warszawa 2002, s. 548-550; Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 215-220 (wersja szersza).

50. Kanon biblijny. Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 345-346.

51. Katolicki Kościół. Wielka Encyklopedia PWN, t. 13, Warszawa 2003, s. 391-394; Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 408-413.

52. Katolicyzm. Wielka Encyklopedia PWN, t. 13, Warszawa 2003, s. 400-401; Religia. Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 2002, s. 423-424.

53. Hermeneutyka biblijna. Wielka Encyklopedia PWN, t. 11, Warszawa 2002, s. 262.

54. List do Hebrajczyków, Religia. Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa 2002, s. 264.

55. List do Rzymian, Religia. Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa 2002, s. 264-265.

56. List świętego Jakuba, Religia. Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa 2002, s. 266.

59. Listy świętego Jana, Religia. Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa 2002, s. 269.

60. Listy świętego Piotra, Religia. Encyklopedia PWN, t. 6, Warszawa 2002, s. 269-270.

61. Jana Ewangelia. Wielka Encyklopedia PWN, t. 12, Warszawa 2002; s. 398.

62. Paweł. Religia. Encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa 2003, s. 40-42. Wielka Encyklopedia PWN, t. 20, Warszawa 2004, s. 390-391.

63. Piotr. Religia. Encyklopedia PWN, t. 8, Warszawa 2003, s. 127-128. Wielka Encyklopedia PWN, t. 21, Warszawa 2004, s. 78.

64. Salomon. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 32.

65. Sąd Ostateczny. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 48.

66. Soteriologia. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 114.

67. Synagoga. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 171.

68. Szatan. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 184.

69. Targumy. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 231-232; Wielka Encyklopedia PWN, t. 27, Warszawa 2005, s. 183.

70. Teologia w Polsce. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 266-267.

71. Teologia biblijna. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 267-269; Wielka Encyklopedia PWN, t. 27, Warszawa 2005, s. 324-325.

72. Trójca. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 330-332; Wielka Encyklopedia PWN, t. 28, Warszawa 2005, s. 49-50.

73. Zbawienie. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 474-475.

74. Zmartwychwstanie. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 494-496; Wielka Encyklopedia PWN, t. 30, Warszawa 2005, s. 414-415.

75. Wielkanoc. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 410-411; Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 29, Warszawa 2005, s. 244.

76. Wniebowzięcie. Religia. Encyklopedia PWN, t. 9, Warszawa 2003, s. 433; Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 29, Warszawa 2005, s. 456.

77. Łukasza Ewangelia. Wielka Encyklopedia PWN, t. 16, Warszawa 2003, s. 328-329.

78. Maria. Wielka Encyklopedia PWN, t. 17, Warszawa 2003, s. 36-37 (wersja popr. z NEP).

79. Marka Ewangelia. Wielka Encyklopedia PWN, t. 17, Warszawa 2003, s. 50.

80. Mateusza Ewangelia. Wielka Encyklopedia PWN, t. 17, Warszawa 2003, s. 129-130.

81. Samarytanie. Religia. Encyklopedia PWN, t. 10, wersja elektroniczna, Warszawa 2003.

82. Teologia, Encyclopaedia Britannica, wyd. pol., Kurpisz, t. 43, Poznań 2004, s. 26-27.

83. Teologia, Wielka Encyklopedia PWN, t. 27, Warszawa 2005, s. 321-324 (wersja popr. z NEP).

84. Jan Paweł II, encyklopedia internetowa „Wiem”, 2005. (adres: http://portalwiedzy.onet.pl/129631,haslo.html).

85. Nauczanie biblijne, słownik pedagogiki religii (Verbinum, w druku).

86. Biblia o wychowaniu, słownik pedagogiki religii (Verbinum, w druku)

87. Hermeneutyka, słownik pedagogiki religii (Verbinum, w druku)

88. 6 haseł nie podpisanych do Encyclopaedia Britannica, edycja polska.

89. 63 hasła nie podpisane do: Religia. Encyklopedia PWN, t. 8-9, Warszawa 2003 (nie licząc haseł z t. 1-7 będących powtórzeniem haseł napisanych dla Wielkiej Encyklopedii PWN).

90. 20 haseł nie podpisanych do: Historia. Encyklopedia szkolna (WSiP), Warszawa 2004.

91. 1582 krótkie hasła i odsyłacze o łącznej objętości 170 str. masz. dla encyklopedii Świata Książki w 8 t. (pol. opr. encyklopedii Bertelsmanna: publikacja zawieszona).

92. 62 hasła nie podpisane do Suplementu Encyclopaedia Britannica, edycja polska, Kurpisz 2006.

IV. Artykuły popularne i publicystyczne

1. Sakramentalna rozmowa. W Drodze 1978 nr 3, s. 72-76.

2. Bądź wola Twoja. W Drodze 1979 nr 4, s. 105-107.

3. Ku pełni osobowości. Przewodnik Katolicki 1979 nr 37, s. 2,7.

4. [teksty biblijne z komentarzem] Łk 9,56-10,24, Przewodnik Katolicki 1978 nr 16, s. 2-3; Łk 10,25-11,36, Przewodnik Katolicki 1981 nr 26, s. 3.

5. [teksty biblijne z komentarzem] Rdz 1-3, Przewodnik Katolicki 1978 nr 38, s. 4-5, 1980 nr 43, s. 4-5, nr 44, s. 4, nr 48, s. 4, nr 50 s. 2; fragmenty z Rdz 12nn, Przewodnik Katolicki 1981 nr 38, s. 4, nr 40, s. 2.

6. Płeć, moralność i kultura (mieszczańska). Ład 1984 nr 18, s. 3,6.

7. Jeden wymiar chrześcijaństwa. Ład 1986 nr 8, s. 3.

8. Od grupy do wspólnoty. Ład 1986 nr 10, s. 3.

9. Prawda wiary i modlitwy. Przegląd Katolicki 1986 nr 21, s. 2.

10. Duch Boży, Duch Chrystusa, Duch Kościoła. Przegląd Katolicki 1986 nr 20, s. 1.

11. Droga powołania [wywiad z biskupem E. Materskim]. Przegląd Katolicki 1986 nr 25, s. 1.

12. Nadejście Chrystusa. Przegląd Katolicki 1986 nr 50, s. 2; [w]: Chrześcijaństwo wśród religii, pr. zbior. pod red. M. Wojciechowskiego, Warszawa, Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej 1990, s. 134-138.

13. Powołanie nie dość znane. Przegląd Katolicki 1987 nr 45, s. 2.

14. Zasady społeczne Starego Testamentu. Przegląd Katolicki 1988 nr 9, s. 2.

15. Przesądy i etyka. Przegląd Katolicki 1988 nr 12, s. 6.

16. [jako Grzegorz Osiński] Postęp i przemoc. Przegląd Katolicki 1988 nr 14/15, s. 11.

17. [głos w dyskusji z kilkoma uczestnikami] Przeciw karze śmierci. Przegląd Katolicki 1988 nr 16, s. 1, 4.

18. Nowy Testament wobec życia społecznego. Przegląd Katolicki 1988 nr 19, s. 2.

19. Niedziela według Biblii. Przegląd Katolicki 1988 nr 37, s. 2.

20. Wiara Nowego Testamentu. Przegląd Katolicki 1988 nr 44, s. 3, 7.

21. Ewangelia narodzenia. Przegląd Katolicki 1988 nr 51/52, s. 2.

22. Człowiek, świat, Kościół. Przegląd Katolicki 1989 nr 8, s. 4-5.

23. Biblia: wiara i wiedza. Przegląd Katolicki 1989 nr 10, s. 5-6.

24. ...i zmartwychwstał dnia trzeciego. Przegląd Katolicki 1989 nr 15, s. 3.

25. Kościół Ducha Świętego. Przegląd Katolicki 1989 nr 20, s. 2.

26. Od świeckich i do świeckich. Przegląd Katolicki 1989 nr 22, s. 3.

27. Chrześcijanin i polityka. Przegląd Katolicki 1989 nr 25, s. 6-7.

28. Nasz Synod. Przegląd Katolicki 1989 nr 30, s. 1-3.

29. Meandry legalności rządów. Przegląd Katolicki 1989 nr 38, s. 3.

30. Kiedy narodził się Jezus? Przegląd Katolicki 1989 nr 52/53, s. 2.

31. Religia z wyboru. Po prostu 1990 nr 20, s. 7.

32. Jaka ordynacja, taki wybór. Po prostu 1990 nr 28, s. 3.

33. [jako Michał Wu] Notatnik sezonowy. Po prostu 1990 nr 28,

s. 2; nr 29, s. 2; nr 31, s. 2; nr 34 s. 2; nr 42, s. 4.

34. Religia w szkole. Po prostu 1990 nr 30, s. 6.

35. Nie uznawajmy Ludowej. Po prostu 1990 nr 33, s. 4.

36. Wierzę... Gazeta Wyborcza 1990 nr z 2-4.XI, s. 5.

37. Wierzę w jednego Boga. Gazeta Wyborcza 1991 nr z 9.II, s. 5.

38. Klerykalizm, antyklerykalizm. Gazeta Wyborcza 1990 nr z 24-25.XII, s. 5.

39. Czego potrzebuje Synod? Więź 1990 nr 11/12, s. 65-68.

40. [jako jeden ze współautorów] List świeckich teologów do II Synodu Plenarnego Kościoła w Polsce. Więź 1990 nr 2/3, s. 94-105; Collectanea Theologica 60: 1990 nr 4, s. 133-140.

41. [jako Michał Wu] Myśli starożytne. Po prostu 1991 nr 2, s. 8.

42. Cmentarze beskidzkie. Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 11/12, s. 48.

43. Zodiak. Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 1/2, s. 26-27.

44. Cerkwie łemkowskie. Trzeźwymi bądźcie 1991 nr 1/2, s. 47.

45. Znak Krzyża. W Drodze 1991 nr 1, s. 105-106.

46. Fundamentalizm biblijny. Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 3/4, s. 36.

47. Poglądy. Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 9/10, s. 36-37.

48. Dezinformacja. Więź 1991 nr 7/8, s. 238-239.

49. Nie czuje się zwolniony... [wywiad] Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 11/12, s. 34-35.

50. Stare nawyki. Najwyższy Czas! 1991 nr 51/52, s. 10.

51. Biblijne tło zasad harcerskich. Współczesna Ambona 20: 1992 nr 1, s. 135-139.

52. Różnorodność w Kościele. Więź 1992 nr 2 , s. 163-164.

53. Słowo przenicowane. Najwyższy Czas! 1992 nr 6, s. 9.

54. Cienie Kościoła na Zachodzie. Najwyższy Czas! 1992 nr 7, s. 3-5.

55. Nadstawianie cudzego policzka. Najwyższy Czas! 1992 nr 14, s. 7.

56. Diecezja czy Kościół lokalny? Rzeczpospolita 1992 nr z 4-5 IV, wkładka s. 1.

57. Data Ukrzyżowania. Nowy Świat 1992 nr z 18-19.IV, dodatek, s. 12.

58. Diecezja ełcka i inne. Tygodnik Północny 1992 nr 8, s. 5.

59. Inni winni? Najwyższy Czas! 1992 nr 18, s. 3-5.

60. Kościół w krzywym zwierciadle. Najwyższy Czas! 1992 nr 19, s. 3-5.

61. Język Chrystusa. Tygodnik Północny 1992 nr 11, s. 9.

62. Czy Kościół ma parlament? Tygodnik Północny 1992 nr 15, s. 12.

63. Agent zostawia ślad. Tygodnik Północny 1992 nr 15, s. 2.

64. Kasjer, co da wszystkim. Tygodnik Północny 1992 nr 16, s. 2.

65. Socjalizm się broni. Tygodnik Północny 1992 nr 17, s. 2.

66. Gdyby nie było państwa. Tygodnik Północny 1992 nr 18, s. 1-2.

67. Przeróbka na ciemną masę. Tygodnik Północny 1992 nr 18, s. 12.

68. Kto jest kto. Tygodnik Północny 1992 nr 19, s. 9.

69. Interesujmy się polityką! Tygodnik Północny 1992 nr 19, s. 2.

70. Rozdęty budżet. Tygodnik Północny 1992 nr 20, s. 2.

71. Niby opinia publiczna. Tygodnik Północny 1992 nr 20, s. 4.

72. Kościół nad jeziorem. Tygodnik Północny 1992 nr 20, s. 9.

73. Tajemnica Całunu Turyńskiego. Tygodnik Północny 1992 nr 21, s. 1-2.

74. Słowa przenicowane. Tygodnik Północny 1992 nr 21, s. 6-7.

75. Złodzieizacja? Tygodnik Północny 1992 nr 22, s. 12.

76. Ludzie nie są równi. Najwyższy Czas! 1992 nr 23, s. 10.

77. Domysł. Najwyższy Czas! 1992 nr 28, s. 5.

78. Wątpliwości ekumeniczne. Najwyższy Czas! 1992 nr 31, s. 7.

79. Msza za zakochanych. Trzeźwymi bądźcie... 1992 nr 7/8, s. 21.

80. Bliźniacze anty. Nowy Świat 1992 nr 239 z 10-11.X, s. 8.

81. Pierwsza sesja Synodu Polskiego. Nowy Świat 1992 nr 245 z 17-18.X, s. 1-2.

82. Albo Kościół, albo media. Nowy Świat 1992 nr 251 z 24-25.X, s. 8.

83. Wybiórczo o Kościele. Nowy Świat 1992 nr 257 z 31.X-1.X, s. 5.

84. Racje o. Pirożyńskiego. Nowy Świat 1992 nr 268 z 14-15.XI, s. 5.

85. Wiara i niewiara. Nowy Świat 1992 nr 274 z 21-22.XI, s. 5.

86. Czy partia może być katolicka? Nowy Świat 1992 nr 280 z 28-29.XI, s. 5.

87. Bez tego kameleona! Nowy Świat 1992 nr 292 z 12-13.XII, s. 9.

88. Liberalizm chrześcijański. Nowy Świat 1992 nr 298 z 19-20.XII, s. 5.

89. Chrześcijanin i polityka. Nowy Świat 1992 nr 306 z 31.XII- 3.I, s. 9.

90. Drewermania. Nowy Świat 1993 nr 6 z 9-10.I, s. 5.

91. Świąteczne bałamuctwa. Nowy Świat 1993 nr 8 z 23-24.I, s. 5.

92. Partie a Kościół. Nowy Świat 1993 nr 12 z 16-17.I, s. 5.

93. Ślub po raz drugi. Nowy Świat 1993 nr 15 z 20.I, s. 11.

94. Jest wyjście. Nowy Świat 1993 nr 17 z 22.I, s. 9.

95. Na Białogród! czyli ciekawostki austriackie. Najwyższy Czas! 1993 nr 15, s. 12.

96. Ekonomia czy morały? Nowe Życie 1993 nr 4 s. 20-21, 23.

97. Włączać świeckich. Królowa Apostołów 1993 nr 4, s. 4-5.

98. Nauczać i współpracować. W: Kościół polski w warunkach wolności, Wydawnictwo Królowej Apostołów, Warszawa 1993, s. 37-44.

99. Rozwód, separacja czy nieważność małżeństwa. W: James C. Dobson. Miłość potrzebuje stanowczości. Vocatio, Warszawa 1993, s. 181-185: dodatek do wydania polskiego. Inna wersja: Nieważność małżeństwa w praktyce Kościoła katolickiego. W: T. Bochwic, Sama z dziećmi. Poradnik życiowy dla samotnych matek, Warszawa 1994, s. 163-167.

100. Siódme nie kradnij. Najwyższy Czas! 1993 nr 51, s. 3.

101. Jak nie dziś, to jutro. Najwyższy Czas! 1994 nr 2, s. 10.

102. Kościelna demokracja? Najwyższy Czas! 1994 nr 16, s. 7.

103. Co można zrobić? Najwyższy Czas! 1994 nr 23, s. 12.

104. Odpowiedź antysocjalisty. Ład 1994 nr 35, s. 3.

105. Polonus sum! Najwyższy Czas! 1994 nr 37, s. 14.

106. Nasza Pani Radosna. Najwyższy Czas! 1994 nr 39, s. 6.

107. UPR w jednej lekcji. Najwyższy Czas! 1994 nr 40, s. 11.

108. Sensacje z Pustyni Judzkiej, z miejsca zwanego Qumran. Życie Warszawy z 8-9.X.1994, dodatek Niedziela, s. 5.

109. Nowy przekład Pisma Świętego [wywiad]. Słowo z 7-9.X.1994, s. 6.

110. Kościelny ból zęba. Najwyższy Czas! 1994 nr 44, s. 11,15.

111. Postęp bywa religijny... Najwyższy Czas! 1994 nr 44, s. 11.

112. Rodak Jezusa. Najwyższy Czas! 1994 nr 48, s. 14.

113. Teologowie świeccy w polskim Kościele [wywiad]. Słowo (Magazyn s. 2) z 9-11.XII.1994.

114. Ku lapaniu hylov. Najwyższy Czas 1994 nr 52/53, s. 23.

115. SF, felietony, zabobony. Najwyższy Czas! 1995 nr 2, s. 5.

116. Jak ośmieszyć reprywatyzację. Najwyższy Czas! 1995 nr 22, s. 7,14.

117. Być czy mieć? Najwyższy Czas! 1995 nr 25, s. 7 i 12.

118. Jak mówić o Bogu? W Drodze 1995 nr 6, s. 94-98; także w: Wobec Boga i moralności, pr. zbior., Warszawa 1996, s. 253-257.

119. O czym milczą sympatycy postępu. Powściągliwość i Praca 46(1995)9, 12-13.

120. Kaznodzieja z Grójca. Najwyższy Czas! 1996 nr 2, s. 17.

121. Elita wychodzi z cienia. Najwyższy Czas! 1996 nr 5, s. 4.

122. Może być lepiej!. Najwyższy Czas! 1996 nr 39 s. ...

123. Już za rok wybory. Najwyższy Czas! 1996 nr 40, s. 9-10.

124. Jego siłą Ewangelia [wywiad]. Rzeczpospolita z 2-3 XI 1996, s. 3.

125. Aktualne spostrzeżenia sprzed lat stu. Najwyższy Czas! 1997 nr 14, s. 12-13.

126. „Wychowanie” seksualne. Najwyższy Czas! 1997 nr 18/19, s. 12.

127. Wiara i cywilizacja [współczesna]. Rzeczpospolita z 28 V 1997 dodatek, s. 1.

128. Gdzie ta prawica? [wywiad]. Biuletyn Wilanowski 1997 nr 14, s. 8.

129. Psychozabawa polityczna. Biuletyn Wilanowski 1997 nr 18, s. 6.

130. Wywiad z UPR. Najwyższy Czas! 1997 nr 36, s. 21-22. Także w formie broszury, Warszawa 1998.

131. Kiedy narodził się Jezus? Miejsca Święte 1997 nr 12, s. 19.

132. Interesowała go tradycja. W: Yves Congar 1904-1995, pr. zbior., Lublin 1998, 114-118.

133. Dialog — kogo z kim? Życie 1998 z 15 V, s. 11.

134. Między pokutą a ustępliwością. Życie 1998 z 25.V.

135. W: F. Blankenbaker, Przewodnik dla młodych odkrywców Biblii, Vocatio, Warszawa 1998, rozdziały 42-49 [księgi deuterokanoniczne, dodatek do przekładu z ang.], s. 194-213.

136. Samorząd inny niż przedtem. Biuletyn Wilanowski 1998 nr 17, s. 8.

137. Byłem pierwszym, ale nie jedynym [wywiad]. Gość Niedzielny 1999 nr 4, s. 20.

138. Jubileusz: rachunek i pojednanie [wywiad]. Rzeczpospolita z 17 II 1999, s. 3-4.

139. Nie wolno dzielić Kościoła [wywiad]. Najwyższy Czas! 1999 nr 12, s. 5-6.

140. Punkt wyjścia. Gość Niedzielny 1999 nr 14, dodatek Azymut nr 4 z 4 IV 1999, s.1, 6.

141. Nad Wigrami. Miejsca Święte 1999 nr 6, s. 44-45.

142. Biwak przed konklawe. Miejsca Święte 1999 nr 6, s. 46.

143. Bon, ale jaki? Nasz Dziennik z 6 IX 1999, s. 9.

144. O świeckich i teologii [wywiad]. W: Kościół XX wieku. Wywiady Ewy K. Czaczkowskiej, Księgarnia św. Jacka, Katowice 1999, 33-54. Fragment: Kłopoty ze świeckimi. Przegląd Katolicki 1999 nr 25, s. 8-9. Fragment: Etatyzm, demokracja i socjalizm w Kościele. Najwyższy Czas! 1999 nr 51-52, s. 23-25.

145. Końca świata nie było. Nasz Dziennik z 2-3 X 1999, s. 16.

146. Ustrój nasz biurokratyczny. Rzeczpospolita z 29 XII 1999, s. A10.

147. Pośrednie, ułomne rozwiązania [bon oświatowy]. Rzeczpospolita z 22 II 2000, s. A13.

148. Słownik politycznej poprawności — bis. Najwyższy Czas! 2000 nr 13, s. 22-23.

149. Brzytwa leży na ulicy. Rzeczpospolita z 8-9 IV 2000, s. A8.

150. Dwaj święci papieże. Najwyższy Czas! 2000 nr 37, s. 43.

151. Polskie przekłady Biblii. W: Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego, pr. zbior., Warszawa 2000, s. 155.

152. Nie wzywaj nadaremno [wywiad]. Życie z 6-7 I 2001, s. 15-16. W: Rozmowy o Dekalogu. Pan Bóg nie robi błędów, Częstochowa 2001, 31-41.

153. Dwa złe rozwiązania. Rzeczpospolita z 7 II 2001, s. A9.

154. Imiona lewicy, wywiad, Nowiny z 9-11 II 2001.

155. Cerkwie beskidzkie. Miejsca Święte 2001 nr 3, s. 48.

156. Nie dzielić cierpień na swoje i cudze. Rzeczpospolita z 14-16 IV 2001, s. A2.

156. Czym grozi podatek kościelny. Rzeczpospolita z 28 V 2001, s. A9.

157. Chrześcijaństwo a polityka. Właściwy Porządek 2001 nr 2, s. 4-5 i 10, nr 3, s. 4-5.

158. Żal bez winy. Rzeczpospolita z 9 VII 2001, s. A9.

159. Paszkwil na sondaże. Rzeczpospolita z 1 VIII 2001, s. A8.

160. Biblia o państwie. Biblijny krytycyzm. Niedziela (dodatek warszawski) 2001 nr 31, s. VI.

161. Szkolna beznadziejność. Rzeczpospolita z 3 IX 2001, s. A8.

162. Ogólny apel bez konkretów. Rzeczpospolita z 27 IX 2001, s. A2.

163. Ruiny, świątynie i pejzaże. Miejsca Święte 2002 nr 2, s. 26-28.

164. Historia czy przypowieść. [potop] Księga Świętych 2002 nr 1, s. 9-15.

165. [udział w ankiecie], Christianitas 2001, z. 8, s. 29-32.

166. Sensacja czy prawda? Rzeczpospolita z 12 IV 2002, s. A10.

167. Socjalizm to kradzież. Rzeczpospolita z 25-26 V 2002, s. A9.

168. Mieć czas na autentyczną rozmowę. [wywiad] Posłaniec Warmiński 21(2002)12 z 23 VI 2002, s. 6-7.

169. Czas usunąć bariery. Rzeczpospolita z 1 X 2002, s. A8.

170. Jaki wiek święceń? W Drodze 2002 nr 11, s. 52-57.

171. Problem przefarbowany. Rzeczpospolita z 28-29 XII 2002, s. A7.

172. Nie prowokować lawiny. Rzeczpospolita z 24 III 2003, s. A7.

173. Czekanie na sprawiedliwość, La Salette 2003 nr 3, s. 8-10.

174. Nie ma powodu do konfliktu religijnego [wywiad], Gazeta Olsztyńska z 7 V 2003, s. 3u.

175. Czym jest teologia, którą uprawiam? [wypowiedź w ankiecie] Znak 54(2003) nr 6, s. 90-93.

176. Zamknięty system partiokracji. Rzeczpospolita z 2 VII 2003, s. A9.

177. Albo Kościół, albo państwo?. Rzeczpospolita z 19-20 VII 2003, s. A7.

178. Biuro zamiast katedry. Rzeczpospolita z 25-26 X 2003, s. A7.

179. Rękopis znaleziony w Mar Saba. Rzeczpospolita z 14 XI 2003, s. A12.

180. Pytanie o jedność prawicy, Rzeczpospolita z 31 XII 2003 — 1 I 2004, s. A8.

181. Prawdziwa historia w filmowej „Pasji”. Rzeczpospolita z 14 IV 2004, s. A13.

182. Naprawa państwa według Dekalogu [wywiad]. Praworządność 2004 nr 4, s. 6-7.

183. Dla kogo przyroda? Rzeczpospolita z 4 VII 2004, s. A7.

184. Starożytni wobec aborcji. Głos dla Życia 2004 nr 5, s. 4-5.

185. Niemcy: wina czy dług?. Rzeczpospolita z 12 X 2004, s. A10.

186. Sprawiedliwość, wolność, własność. BusinessWeek z 14-27 IV 2005, s. 15.

187. Co wolno, a czego nie. BusinessWeek z 14-27 IV 2005, s. 16-17.

188. Strażnik wartości [wywiad]. Gazeta Olsztyńska z 7-8 V 2005, s. 1a.

189. Jak i po co chronić? Echa Leśne 2005 nr 10, s. 1-11.

190. Czy liberalizm istnieje?, Rzeczpospolita z 14 XII 2005, s. 10.

191. Między władzą a zakrystią. Rzeczpospolita z 23 I 2006, s. 8.

192. „Moralność bez Boga” (jako list). Rzeczpospolita z 4-5 II 2006, s. 21.

193. Poganie i Żydzi przeciwko aborcji, Głos dla Życia 2006 nr 2, s. 12-13.

194. Antychrześcijańska fałszywka ma usprawiedliwić zdradę (wywiad), Najwyższy Czas! 2006 nr 17-18, s. 44-45.

195. Dwunastu niedoskonałych (wywiad). Dziennik Łódzki z 15-17 IV 2006, s. 17.

196. Sensacje o Judaszu. Posłaniec Warmiński 2006 nr 11, s. ...

197. Zimny prysznic tegorocznej matury. Rzeczpospolita z 26 VII 2006, s. 8.

198. Życie mordercy nad życiem nienarodzonego. Rzeczpospolita z 9 VIII 2006, s. 8.

199. Lewica w jednej lekcji. Najwyższy Czas! 2006 nr 36, s. 7.

V. Recenzje

1. Jak rozumieć Ewangelie dzieciństwa? (Rec. z: Łach Jan: Ze studiów nad teologią Ewangelii dziecięctwa Jezusa. Studia z Biblistyki 1. Warszawa, ATK 1978). Więź 1979 nr 1, s. 78-81.

2. Nowy Testament Barclaya. (Rec. z tłum. pol., Warszawa 1978-). Więź 1980 nr 1, s. 110-111.

3. O teologii ciekawie. (Rec. z: Turnau Jan: Zdaniem laika. Biblioteka Więzi. Warszawa 1979). Chrześcijanin w Świecie 1980 nr 3, s. 52-56.

4. Człowiek według Biblii. (Rec. z: Filipiak Marian. Biblia o człowieku. Lublin, KUL 1979). Więź 1980 nr 4, s. 134-136.

5. Ewangelie: historia i teologia. (Rec. z: Kudasiewicz Józef. Ewangelie synoptyczne dzisiaj. Biblioteka Więzi 53. Warszawa 1986). Więź 1986 nr 10, s. 117-120.

6. Nowe grupy czy sekty? (omówienie dokumentu Stolicy Świętej). Przegląd Katolicki 1987 nr 14, s. 4-5.

7. Co przyniesie nowa encyklopedia? (Rec. z haseł religijnych Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN). Przegląd Katolicki 1988 nr 25, s. 5.

8. [wspólnie z Janem Wojnowskim pod łącznym pseudonimem Grzegorz Osiński] Co się u nas upowszechnia. (Rec. z: Encyklopedia Powszechna PWN. Suplement = t. 5. Warszawa 1988). Przegląd Katolicki 1989 nr 4, s. 3.

9. Apostoł — misjonarz. (Rec. z: Romaniuk Kazimierz. Św. Paweł - życie i dzieło. Katowice 1988, wyd. 2). Przegląd Katolicki 1989 nr 26. s. 6.

10. [z Janem Sochoniem] W rezerwacie pseudonauki. (Rec. z: Leksykon religioznawczy. Warszawa 1989). Przegląd Katolicki 1989 nr 28.

11. Uwaga, encyklopedia... (Rec. z: Rode Maksymilian, Mała encyklopedia teologiczna, t.1 A-L. Warszawa 1988). Przegląd Katolicki 1989 nr 47, s. 6.

12. Jaki jest nasz Kościół. (Omówienie tekstu roboczego na Synod Plenarny: Nauka o Kościele i o miejscu Matki Bożej w Kościele). Przegląd Katolicki 1990 nr 35, s. 2-3.

13. Biblia w Kościele polskim. (Omówienie tekstu roboczego na Synod Plenarny: Biblia — Sobór — życie). Przegląd Katolicki 1990 nr 37, s. 2.

14. O ekumenizmie. (Omówienie tekstu roboczego na Synod Plenarny: Kościół katolicki w Polsce na drodze ekumenizmu). Przegląd Katolicki 1990 nr 40, s. 2-3

15. Od teorii do gazety. (Omówienie tekstu roboczego na Synod Plenarny: Środki społecznego przekazu w służbie człowieka i Kościoła w Polsce). Przegląd Katolicki 1990 nr 45/46, s. 4-5.

16. (Rec. z: Żydzi i judaizm w dokumentach Kościoła i w nauczaniu Jana Pawła II (1965-1989). Opr. Waldemar Chrostowski i Ryszard Rubinkiewicz. Warszawa, ATK 1990). Trzeźwymi bądźcie... 1991 nr 9/10, s. 36-37.

17. Dokument Synodu Plenarnego o świeckich. (Omówienie tekstu roboczego: Powołanie i posłannictwo wiernych świeckich w sytuacji Kościola w Polsce). Więź 1991 nr 7/8, s. 217-221.

18. Nowa encyklopedia. (Rec. z: Encyklopedia Popularna PWN. Warszawa 1991. Wyd. 21 popr. i uzup.). Przegląd Katolicki 1992 nr 5, s. 9.

19. Nasza encyklopedia. (Rec. z: Encyklopedia Popularna PWN. Warszawa 1991. Wyd. 21 popr. i uzup.). Najwyższy Czas! 1992 nr 18, s. 10.

20. [do użytku wydawnictwa PWN rec. 12 str. masz. i uwagi na szpaltach do ok. 500 haseł] (Rec. z: Encyklopedia Popularna PWN. Warszawa 1991, wyd. 21 popr. i uzup.).

21. (Rec. z: A Dictionary of Biblical Interpretation. Red. R.J. Coggins i J.L. Houlden. London - Philadelphia 1990). Collectanea Theologica 61: 1991 nr 3. s. 201-204.

22. (Rec. z: Wayne Meeks, The Moral World of the First Christians. London 1987). Collectanea Theologica 61: 1991 nr 4, s. 204-205.

23. (Rec. z: David E. Aune. The New Testament in Its Literary Environment. Cambridge 1988). Collectanea Theologica 62: 1992 nr 1, s. 177-180.

24. (Rec. z: Martin Hengel. The Hellenization of Judea in the First Century after Christ. London-Philadelphia 1989). Collectanea Theologica 62: 1992 nr 1, s. 180-181.

25. (Rec. z: Arland J. Hultgren. New Testament Christology: A Critical Assessment and Annotated Bibliography. New York-Westport-London 1988). Collectanea Theologica 62: 1992 nr 1, s. 181-182.

26. (Rec. z E. P. Sanders. Jesus and Judaism. London 1985). Collectanea Theologica 62: 1992 nr 4, s. 183-186.

27. Recenzja wydawnicza nowej Encyklopedii Powszechnej PWN w 6 tomach, litery A-Z, ok. 650 str. masz., 1993-95.

28. (Rec. z: Być chrześcijaninem dziś. Teologia dla szkół średnich. Red. M. Rusecki. Lublin 1992): Teologia w szkole. Nowe Książki 1993 nr 3, s. 47-48.

29. (Rec. z Joseph A. Fitzmyer, An Introductory Bibliography for the Study of Scripture. Subsidia Biblica 3. wyd. 3. Roma 1990). Collectanea Theologica 53: 1993 nr 1, s. 201-202.

30. (Rec. z Marguerite Harl, Gilles Dorival, Olivier Munnich. La Bible grecque des Septante. Du judaisme hellénistique au christianisme ancien. Initiations au christianisme ancien. Paris 1988). Collectanea Theologica 53: 1993 nr 2, s. 205-207.

31. (Rec. z: Jan Flis, Konkordancja do Biblii Tysiąclecia. Warszawa 1991). Collectanea Theologica 53: 1993 nr 2, s. 207-208.

32. (Rec. z: J. Maxwell Miller, John H. Hayes, A History of Ancient Israel and Judah, London 1986). Ruch Biblijny i Liturgiczny 46: 1993 nr 1, s. 47-49.

33. Prawda istnieje! [Omówienie encykliki Veritatis Splendor]. Najwyższy Czas! 1993 nr 42, s. 10-11.

34. Papież poparł kapitalizm. (Rec. z: Richard John Neuhaus, Biznes i Ewangelia — wyzwanie dla chrześcijanina kapitalisty. Poznań 1993). Najwyższy Czas! 1994 nr 1, s. 10.

35. Prywatny przekład ekumeniczny. (Rec. z: Ewangelia według św. Marka. Przekład ekumeniczny, Warszawa 1993). Więź 1994 nr 1 s. 160-162.

36. Fałszerstwa niepobożne. [Omówienie czterech książek o Jezusie]. Życie Warszawy 1994 nr z 16.III.

37. Spór o konserwatystę. (Rec. z: Michael Novak. Liberalizm — sprzymierzeniec czy wróg Kościoła. Poznañ 1993). Ład 1994 nr 20.

38. (Rec. z Richard A. Burridge, What are the Gospels? A Comparison with Graeco-Roman Biography, SNTS MS 70, Cambridge 1992). Collectanea Theologica 64: 1994 nr 1, s. 169-170.

39. Szczepionka przeciw bzdurze. (rec. z: O. Betz i R. Riesner, Jezus, Qumran i Watykan, Kraków 1994). Najwyższy Czas! 1994 nr 41, s. 10.

40. Piekło popiera postęp. (rec. z: C. S. Lewis, Listy starego diabła do młodego, Warszawa 1993). Najwyższy Czas! 1994 nr 43, s. 6.

41. Historia nie tylko biblijna. (Rec. z: Starożytny Izrael, red. H. Shanks, Warszawa 1994). Życie Warszawy z 7 XII 1994, dodatek Exlibris s. 21.

42. Etyka nauki — państwowej. (Rec. z: Dobre obyczaje w nauce, Komitet Etyki w Nauce przy PAN, Warszawa 1994). Najwyższy Czas! 1995 nr 1, s. 11.

43. Po prostu katechizm. (Rec. z: Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 1995). Najwyższy Czas! 1995 nr 14, s. 1, 3.

44. Wybierz życie! [Omówienie encykliki Evangelium vitae]. Najwyższy Czas! 1995 nr 17-18, s. 7.

45. Pismo tradycjonalistów. (Rec. Nova et Vetera, Poznań, 1994 nr 1). Teologia w Polsce nr 40 (1995), s. 4-5.

46. Encyklopedia rzeczywiście nowa. (Rec. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t.1, Warszawa 1995). Najwyższy Czas! 1995 nr 20, s. 10.

47. Jaki ekumenizm [omówienie encykliki Ut unum sint]. Najwy¿szy Czas! 1995 nr 24, s. 12.

48. (Rec. z R.J. Coggins, Introducing the Old Testament, Oxford 1990). Ruch Biblijny i Liturgiczny 48: 1995, nr 1, s. 72-74.

49. (Rec. z Oxford Bible Series, Oxford 1983-). Ruch Biblijny i Liturgiczny 48: 1995, nr 4, s. 299-300.

50. Biblia dla dzieci, czyli unikanie trudnych odpowiedzi. (Rec. Biblia dla dzieci, Warszawa 1995), Megaron. Kurier czytelniczy 1996 nr 4, s. ...

51. (Rec. z: S. Mason, Josephus and the New Testament, Peabody MA 1992). Collectanea Theologica 66: 1996, nr 1, s. 193-195.

52. (Rec. z: S. Brown, The Origins of Christianity, Oxford-New York 1984). Ruch Biblijny i Liturgiczny 49: 1996, nr 3, s. 207-209.

53. (Rec. z: G.N. Stanton, The Gospels and Jesus, Oxford-New York 1989). Ruch Biblijny i Liturgiczny 49: 1996, nr 3, s. 209-211.

54. (Rec. z: R. Morgan, Biblical Interpretation, Oxford-New York 1988). Ruch Biblijny i Liturgiczny 49: 1996, nr 3, s. 211-213.

55. Z bocznego toru. (Rec. z: D. Wilczak, Mucha za szybą, Warszawa 1997). Najwyższy Czas! 1997 nr 44, s. 10.

56. Śmietnik Zofii. (Rec. z: J. Gaarder, Vita brevis, Warszawa 1997). Rzeczpospolita z 5 I 1998, s. 25.

57. Recenzje materiałów do Wielkiej Encyklopedii PWN (w przygotowaniu), ok. 20 str. masz. (1998); litery A-B ok. 50 str. masz. (1999)

58. Poprawianie katechizmu. (Rec. z: Katechizm Kościoła katolickiego. Corrigenda, Pallottinum 1998), Najwyższy Czas! 1998 nr 51/52, s. 42-43.

59. Jubileuszowe wydanie Biblii. (Rec. z: Biblia w przekładzie księdza Jakuba Wujka z 1599 r., Warszawa 1999), Miejsca Święte 1999 nr 4, s. 66.

60. Nowa encyklopedia biblijna. (Rec. z: Encyklopedia biblijna, Warszawa 1999), Miejsca Święte 1999 nr 4, s. 66.

61. (Rec. z: Encykliki Leona XIII, Słupsk 1997). Studia Theologica Varsaviensia 37: 1999 nr 2, s. 207-208.

62. (Rec. z: Apokryfy Nowego Testamentu, t. 1 i 3, red. M. Starowieyski, Kraków 2002), strona internetowa wydawnictwa WAM.

63. Błędy w encyklopediach, Teologia w Polsce 2003, nr 72, s. 20-22.

64. (Rec. z: Forum Teologiczne, nr 1, 2, 3). Studia Theologica Varsaviensia 41: 2003 nr 1, s. 221-224.

65. (Rec. z: Bibliografia Ojców Kościoła w Internecie. BIBP: Base d'information bibliographique en patristique), Teologia w Polsce 2003, z. 74, 28-29.

66. (Rec. z: Waldemar Chrostowski, Asyryjska diaspora Izraelitów i inne studia, Rozprawy i Studia Biblijne 10, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2003, ss. 500). Collectanea Theologica 73: 2003 nr 4, s. 216-217.

67. (Rec. z: Roman Tkacz SAC, Listy do siedmiu Kościołów (Ap 2,1-3,22). Studium historyczno-egzegetyczne, Rozprawy i Studia Biblijne 11, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2003, ss. 452). Collectanea Theologica 73: 2003 nr 4, s. 219-222.

68. (Rec. z: Teologia polityczna. Rocznik filozoficzny, nr 1/ jesień 2003 — lato 2004: Sprawiedliwość, miłosierdzie, zdrada, Warszawa). Collectanea Theologica 73: 2003 nr 4, s. 222-225.

69. Fałszywy kod (rec. z: D. Brown, Kod Leonarda da Vinci, Warszawa 2004, ss. 568). Więź 2004 nr 7, s. 138-140.

70. Komunizm jako religia (rec. z: Marcin Kula: Religiopodobny komunizm, Nomos, Kraków 2003, ss. 184). Więź 2004 nr 8-9, s. 137-139.

71. (Rec. z: E. Bińczyk, Socjologia wiedzy w Biblii, Kraków 2003). Collectanea Theologica 75(2005)1, s. 243-245.

72. (Rec. z: J. J. Pilch, Słownik kultury biblijnej, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2004). Collectanea Theologica 75(2005)1, s. 241-243.

73. Rec. z: Słowo pojednania. Księga Pamiątkowa z okazji siedemdziesiątych urodzin Księdza Michała Czajkowskiego, red. Julian Warzecha, Biblioteka „Więzi”, Warszawa 2004). Więź 2005 nr 8-9, s. 139-142.

74. (Rec. z: K. Bardski, Pokarm i napój miłości. Symbolizm w ponaddosłownej interpretacji Biblii w tradycji Kościoła, Rozprawy i Studia Biblijne 16, Warszawa 2004). Studia Theologica Varsaviensia 42(2004) nr 2, s. 203-208.

75. (Rec. z: M. Piela, Grzech dosłowności we współczesnych polskich przekładach Starego Testamentu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003). Studia Theologica Varsaviensia 53(2005)1, s. 210-212.

76. (Rec. z: P. Briks, Koniec świata czy apokatastaza? Pozytywne aspekty koncepcji eschatologicznych w Biblii Hebrajskiej, Rozprawy i Studia Biblijne 17, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2004). Studia Theologica Varsaviensia 53(2005)1, s. 213-216.

77. (Rec. z: A. Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza, rozdziały 1 — 13. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT I/1, Częstochowa : Edycja Świętego Pawła 2005). Ateneum Kapłańskie 2005, z. 579, s. 407-408.

78. (Rec. z: A. Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza, rozdziały 1 — 13. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT I/1, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2005). Collectanea Theologica 75: 2005 nr 3, 231-234.

79. (Rec. z: Pismo Święte Nowego Testamentu i Psalmy. Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2005, ss. 864). Collectanea Theologica 75: 2005 nr 4, s. 231-235.

80. (Rec. z: Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich, Stowarzyszenie Biblistów Polskich, Warszawa, nr 1/2004, ss. 260; nr 2/2005, ss. 362). Collectanea Theologica 75: 2005 nr 4, s. 228-230.

81. Nowy Testament na nowo przełożony. Posłaniec Warmiński 2006 nr 10, s. 7.

VI. Sprawozdania

1. Teologowie świeccy jutro [sympozjum na ATK: Miejsce teologa świeckiego w życiu codziennym Kościoła 18.IV.1978]. Znak 1979 nr 3, s. 273-275.

2. Wokół teologii Eucharystii [sympozjum w kościele seminaryjnym 9-12.VI.1987]. Przegląd Katolicki 1987 nr 27, s. 2.

3. Kaznodziejstwo patriotyczne [sympozjum na ATK 16-17.VI.1988]. Przegląd Katolicki 1988 nr 29, s. 2-3.

4. Świeccy w Kościele polskim [sympozjum sekcji dogmatycznej w Ołtarzewie 15-16.X.1987]. Więź 31: 1988 nr 4, 134-137.

5. Świat i świeccy [sympozjum teologii duchowości na ATK 25-26.X.1988]. Przegląd Katolicki 1988 nr 48, s. 4-5.

6. Kościół wobec judaizmu [sesja na ATK 5-6.VI.1989]. Przegląd Katolicki 1989 nr 28, s. 3.

7. Cerkwie, których nie ma [sympozjum historyków sztuki w Wojnowicach 9-10.XI.1989]. Przegląd Katolicki 1989 nr 51, s. 5.

8. Przed Synodem [sympozjum w Aninie 5.V.1990]. Przegląd Katolicki 1990 nr 20, s. 4.

9. Świeccy o sobie [sympozjum przedsynodalne w Aninie 13.X.1990]. Przegląd Katolicki 1990 nr 47/48, s. 2.

10. Słuchanie świeckich [sympozjum przedsynodalne w Aninie 13.X.1990]. Więź 1991 nr 1, s. 155-161.

11. Międzynarodowy zjazd Society of Biblical Literature, Rzym 14-17.VII.1991. Collectanea Theologica 62: 1992 nr 4, s. 169-171.

12. Międzynarodowy zjazd Society of Biblical Literature. Münster, 25-28 VII 1993. Collectanea Theologica 64: 1994 nr 2, s. 173-175.

13. Dwunasty zjazd międzynarodowy Society of Biblical Literature oraz Colloquium Biblicum Lovaniense. Lowanium 7-10 VIII 1994. Collectanea Theologica 65: 1995 nr 1, 183-9.

14. Międzynarodowy zjazd Society of Biblical Literature. Budapeszt, 26-29 VII 1995. Collectanea Theologica 66: 1996 nr 1, 183-7.

15. Metodologia studiów biblijnych. Podstawowe wiadomości bibliograficzne. Studia Theologica Varsaviensia 1998 nr 2, s. 99-112. Wersja zmieniona, Wybrana bibliografia biblijna, w: Katolicki komentarz biblijny, Warszawa 2001, 2199-2209.

16. Państwo i jego problemy. IV. Dni Interdyscyplinarne Wydziału Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Collectanea Theologica 73: 2003 nr 4, s. 199-202.

17. Patrystyczne homilie i komentarze biblijne. Sympozjum patrologów polskich w Brennej, 25-26 IX 2003. Collectanea Theologica 74: 2004 nr 1, s. 223-227.

18. 59. zjazd Societas Novi Testamenti Studiorum. Barcelona 3-7 VIII 2004. Collectanea Theologica 75: 2005 nr 1, s. 205-207.

19. 60. zjazd Societas Novi Testamenti Studiorum. Halle 2-6 VIII 2005. Collectanea Theologica 75: 2005 nr 3, 219-221.

VII. Tłumaczenia

1. [z ang.] Norman Solomon. Stosunki chrześcijańsko-żydowskie w Wielkiej Brytanii. Collectanea Theologica 61: 1991 nr 3, s. 5-35.

2. [z ang.] Encyklopedia biblijna (The HarperCollins Bible Dictionary), hasła na litery A-E, około 750 str. masz., Vocatio, Warszawa 1999.

3. [z ang.] Katolicki Komentarz Biblijny (The New Jerome Biblical Commentary), 15 rozdziałów z 83, około 1050 str. masz., Vocatio, Warszawa 2001.

4. [z franc.] Paul Dreyfus, Reporter na tropach Apostoła, Edycja św. Pawła, Częstochowa 2003.

5. Wybrane hasła na tematy rel. z pol. edycji Encyclopaedia Britannica (Kurpisz), Poznań.

6. Encyklopedia chrześcijaństwa [Oxford Dictionary of the Christian Church], 2 t., wybrane hasła, około 80 str. masz., Vocatio, Warszawa 2004.

7. Szkoła wolna czyli katolicka (1934), fragmenty książki E. Gilsona, Pour un ordre catholique, pod http://www.christianitas.pl/c/wszkoleprawegorozumu/?id=114

VIII. Książki redagowane

1. Redaktor naukowy pracy zbiorowej: Chrześcijaństwo wśród religii, Warszawa, Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej 1990.

2. Redaktor naukowy książki: Miłość jest z Boga. Studium ofiarowane ks. prof. dr. hab. Janowi Łachowi, Warszawa 1997.

3. Redaktor naukowy książki: Państwo i jego problemy, Biblioteka Wydziału Teologii 24, Olsztyn 2004.

4. [Jeden z redaktorów pracy zbiorowej], Czynem i prawdą. Księga pamiątkowa na siedemdziesiąte piąte urodziny Księdza Arcybiskupa Warmińskiego Edmunda Piszcza, Olsztyn 2004.

Pominięto publikacje w przygotowaniu lub planowane


Benedykt XVI \| Biblioteka audio i wideo \| Czytelnia \| Dane nt. Kościoła \| Felietony, komentarze \| Filozofia \| Galeria zdjęć \| Inne nauki \| Integracja Europejska \| Internet i komputery \| Jan Paweł II \| Katalog adresów \| Katechetom i duszpasterzom \| Kultura \| Liturgia - na dziś i na niedziele \| Mapa serwisu \| Msze św. - gdzie, kiedy? \| Nauczanie \| Nowości na naszych stronach \| PDA \| Rodzina \| Sekty \| Serwis informacyjny \| Słownik \| Sonda \| Święci patroni \| Szukaj \| Teologia \| Twój głos w dyskusji \| Varia \| Życie Kościoła \|