Pierwszy dzień każdego miesiąca starożytni Rzymianie określali słowem Kalendae. Kalendae styczniowe, które w Rzymie rozpoczynały nowy rok były bardzo uroczyście obchodzone: odwiedzano się, składano sobie życzenia i obdarowywano się wzajemnie. Te noworoczne rzymskie zwyczaje zostały przyjęte w VI-VII w. przez bałkańskie ludy słowiańskie a stąd przedostały się na Ruś i do Polski. Tym starosłowiańskim zwyczajom towarzyszyły śpiewy mające charakter pieśni winszujących, które nazywano kolędami (od łacińskiego słowa Kalendare).
Pierwszy dzień każdego miesiąca starożytni Rzymianie określali słowem
Kalendae. Kalendae styczniowe, które w Rzymie rozpoczynały nowy rok były bardzo uroczyście obchodzone: odwiedzano się, składano sobie życzenia i obdarowywano się wzajemnie.
Te noworoczne rzymskie zwyczaje zostały przyjęte w VI-VII w. przez bałkańskie ludy słowiańskie a stąd przedostały się na Ruś i do Polski. Tym starosłowiańskim zwyczajom towarzyszyły śpiewy mające charakter pieśni winszujących, które nazywano
kolędami (od łacińskiego słowa
Kalendare). W swoim pierwotnym znaczeniu pieśni te nie miały więc żadnych religijnych odniesień. Natomiast pieśni związane z obchodami świąt Bożego Narodzenia określano nazwami:
rotuła, symfonia, pastorałka, kantyczka. Zmiana znaczenia słowa
kolęda z pieśni winszujęcej o wyraźnie świeckim charakterze, na pieśń religijną tematycznie związaną z Bożym Narodzeniem, nastąpiła u nas w
XVI wieku.
W Polsce ślady kolęd spotykamy już w średniowiecznych misteriach i dialogach. Najstarsze zachowane zabytki pochodzą jednak dopiero z pierwszej połowy XV wieku. Pierwszą zachowaną kolędą w języku polskim jest pieśń Zdrów bądź. królu anielski z 1424 roku. Twórczość kolędowa rozwijała się dynamicznie w następnych stuleciach i trwa nieprzerwanie aż do dziś.
Obok charakteru religijnego, kolędy miały w Polsce wyraźny rys narodowy i uważano je za ważny element kultury polskiej. Adam Mickiewicz w paryskich wykładach literatury polskiej widział w nich "pierwszy zawiązek poezji narodowej". Mówił również o nich: "Nie wiem, czy jaki inny kraj może się pochlubić zbiorem podobnym do tego, jaki posiada Polska. Trudno by znaleźć w jakiejkolwiek innej poezji wyrażenia tak czyste, o takiej słodyczy i delikatności".
Kolędy, aczkolwiek tematycznie jednolite, pod względem wyrazowym są bardzo zróżnicowane. Znajdujemy wśród nich dostojne pieśni, zawierające głębokie treści teologiczne ujmujące w poetyckiej formie dogmatyczną prawdę o Wcieleniu, np. kolęda Bóg się rodzi z tekstem Franciszka Karpińskiego utrzymana w rytmie poloneza. Inne ukazują nastrój żywiołowej radości, towarzyszącej całemu stworzeniu (Dzisiaj w Betlejem, Chrystus Pan się narodził). Osobliwą grupę kolęd stanowią kołysanki, odznaczające się swoistym liryzmem i bogactwem subtelnego uczucia (Lulajże Jezuniu, Jezus Malusieńki, Gdy śliczna Panna, Święta Panienka). I wreszcie grupa kolęd, które zwykło się nazywać pastorałkami. Ich charakterystyczną cechą jest skoczna melodia, utrzymana w ludowym tanecznym rytmie, a treścią opowiadanie o pasterzach śpieszących z darami do Bożego Dziecięcia {Północ już była, Oj Mluśki, Przy onej górze, Do szopy hej pasterze).
Pomimo swej prostoty, kolędy są utworami o niezaprzeczalnych walorach artystycznych, tak poetyckich jak muzycznych, posiadającymi wewnętrzną moc, która pozwoliła im przetrwać stulecia i zachować swą aktualność do dziś. Stanowią one bez wątpienia najbardziej lubianą i najchętniej śpiewaną grupę pieśni religijnych. W okresie Bożego Narodzenia śpiewane są w kościołach podczas liturgii, wypełniają programy bożonarodzeniowych i noworocznych koncertów, śpiewane są przy choince w gronie rodzinnym, towarzyszą tradycyjnej wieczerzy wigilijnej. Popularyzowane są dzisiaj przez liczne nagrania płytowe, rozgłośnie radiowe i telewizyjne. Ostatnio coraz częściej są opracowywane i wykonywane w stylu współczesnej muzyki rozrywkowej, przez co zatracają niestety swój pierwotny, religijny charakter. Zjawiska te świadczą o niezwykłej popularności tych prostych religijnych pieśni, które swą genezą sięgają średniowiecza, rozwijały się bujnie poprzez stulecia, a w naszych czasach przeżywają swój osobliwy renesans.
Wstęp pochodzący z płyty CD „Lulajże Jezuniu” Chłopięco - Męskiego Chóru Katedralnego — Pueri Cantores Tarnovienses drygowanego przez Ks. Andrzeja Zająca
Pozostałe artykuły:
Fundacja "Opoka", 2007-11-30 14:50:28Boże Narodzenie
O północy z 24 na 25 grudnia 2006, w Bazylice Watykańskiej Ojciec Święty odprawił Pasterkę, w której uczestniczyli liczni rzymianie i pielgrzymi z wielu krajów świata. «Dziecię z Betlejem - powiedział w homilii Papież - kieruje nasz wzrok ku wszystkim, zwłaszcza ku dzieciom, w szczególności cierpiącym i wykorzystywanym na świecie, narodzonym, jak i nienarodzonym. Ku dzieciom, które, jako żołnierze, wprowadzane są w świat przemocy; ku dzieciom zmuszonym żebrać; ku dzieciom cierpiącym nędzę i głód; ku dzieciom, które nie zaznają żadnej miłości». Liturgia była transmitowana przez radio i telewizję na wszystkie kontynenty. [
więcej ]
Ogromny ładunek dramatyczności, klimat pewnej misteryjności oraz możliwość uczestniczenia w tajemnicy Bożego Narodzenia składał się na ogromną popularność tej ludowej sztuki. Jej atrakcyjność podnosił dobór i sposób przedstawienia postaci uczestniczących w scenie: narodziny Zbawiciela, agrarne elementy dekoracyjne(wół, osioł, siano, żłób, sceny pasterskie), postać okrutnego Heroda, egzotyczni Królowie o odmiennym kolorze skóry i kolorowym orszaku, rzeź niewinnych dzieci, śmierć z kosą, aniołowie o olbrzymich skrzydłach oraz diabły, żydzi, mieszczanie, rycerze, egzotyczne karawany kupieckie z wielbłądami, chłopi pracujący w polu, kobiety przy żniwach. [
więcej ]
Zbigniew Trzaskowski, 2007-11-30 11:11:01Boże Narodzenie
Tomasz Gołąb, 2007-11-30 11:11:01Boże Narodzenie
Maryja i Józef mają skośne, japońskie oczy, Dzieciątko Jezus w indiańskim poncho o dziwo już siedzi, a wśród obserwujących cud Betlejemskiej Nocy dostrzec można pijaków i złodziei. Te i inne niezwykłości prezentuje światowa wystawa Szopek i Jasełek, która do warszawskiego Muzeum Etnograficznego przyjechała z Rzymu. [
więcej ]
Anselm Grün, 2007-11-30 11:11:01Boże Narodzenie
Sztuka Kościoła wschodniego zawsze umiejscawiała scenę Bożego Narodzenia w skalnej grocie. W Betlejem już w czasach apostolskich pokazywano grotę narodzin. Ewangelie apokryficzne informują o tym, że Jezus narodził się w grocie. Grota jest obrazem matczynego łona. Łono Maryi wskazuje na łono i serce ziemi. Człowieczeństwo Boga rozpoczyna się zstąpieniem Jezusa w głębię ziemi, do ciemności groty. [
więcej ]
