Powrót | Przed ślubem | Idealne małżeństwo | Zaplanuj rodzinę | Adopcja | Wychowanie | Nałogi | Mamy wnuki | Rodzina w dokumentach |

Pytanie bez odpowiedzi

Jak rozmawiać z dzieckiem o Bogu? No właśnie. Każdy z nas ma jakieś wspomnienia z dzieciństwa z tym związane, nie zawsze zresztą najlepsze, bo pokusa, aby straszyć najmłodszych karą boską wydaje się silniejsza niż zdrowy rozsądek.

Na pytanie postawione na wstępie stara się odpowiedzieć Albert Biesinger, autor książki tak właśnie zatytułowanej. W tak delikatnej materii jak relacja z Bogiem - pisze on - konieczne jest oczyszczenie i uzdrowienie, aby naszym dzieciom nie ukazywać wykrzywionego obrazu Boga, takiego, który je przytłacza, uczy fałszywej pokory, odbiera im odwagę i czyni niezdolnymi do życia. W książce tej - deklaruje już na początku - nie mam zamiaru dodawać rodzicom kolejnych wyrzutów sumienia.

Wezwanie, by „nie ukazywać dzieciom fałszywego obrazu Boga", ma uspokoić ich, że mimo wszystkich zorientowanych na osiągnięcia wymagań możemy przecież prowadzić nasze dzieci ku najważniejszym przeżyciom i doświadczeniom: że są ukochane przez Boga i przez Niego otoczone opieką. Deklaracja autora książki, przyznajmy, brzmi zachęcająco.

Muszę tu jednak uczynić pewne zastrzeżenie. Przez cały czas lektury towarzyszyła mi uparta refleksja, że książka jest skierowana do czytelnika nieco innego niż polski. Jej oryginał ukazał się w Niemczech w roku 1994. Mimo wszystko występują tam nieco inne relacje między rodzicami a dziećmi, inne są także uwarunkowania kulturowe mające wpływ na kształt współczesnego katolicyzmu niemieckiego. l mając to na uwadze możemy zastanowić się, co z tamtych odmiennych doświadczeń da się przenieść bezpośrednio na nasz grunt, a co musi zostać poddane pewnej modyfikacji. Już zresztą na pierwszych stronicach książki ujawniają się różnice. Albert Biesinger wspomina na przykład, że obydwoje

z żoną wprowadzili w swym domu codzienną praktykę polegającą na tym, że wraz z własnymi dziećmi, siedząc wieczorami wspólnie przy łóżku, opowiadali lub odczytywali przykłady z Biblii. Ciekaw jestem, w ilu polskich domach można się spotkać z podobną sytuacją. Nasz rodzimy kontakt z Bogiem, na co zwracają uwagę socjologowie religii, ma o wiele mniej systematyczny, a za to bardziej emocjonalny charakter. Niemniej pewne konstatacje autora omawianej książki wydają mi się wspólne. Ot, chociażby takie:

Czasami zastanawiam się, w jaki sposób zrodziła się moja wiara, co ja z tego mógłbym dalej przekazać swoim dzieciom lub też czego nie powinienem przekazywać, jakiego rodzaju opowiadania, obrazy i wyobrażenia o Bogu pomogły mi jako dziecku, a jakie ograniczyły mnie tylko i wywołały u mnie strach. Ja także doświadczałem pewnych obrazów, które przeszkadzały mi w moim rozwoju osobowym, jak choćby podkreślania wymagań religijnych i strachu przed Bogiem, który wszystko wie i wszystko obserwuje, przed Bogiem-buchalterem.

Czy chcemy tego, czy nie - czytam w innym miejscu - dzieci zawsze będą próbowały interpretować świat. Tym ważniejsze jest więc, by w ten proces interpretacji świata wnieść pozytywne myśli i symbole, a nie lęk, konsumizm, poczucie relatywizmu i absolutyzacje, które zawsze przyznają rację mocniejszym. Sprawiedliwość, pokój, szacunek dla stworzenia są interpretacjami biblijnymi, które mają największe znaczenie dla przetrwania ludzkości.

Jak zatem rozmawiać z dzieckiem o Bogu? Jedną z możliwych odpowiedzi jest taka, że chcąc wprowadzić dzieci w relację z Bogiem, musimy mieć czas, by z nimi wspólnie przeprowadzić refleksję na temat Boga. Jednym z założeń „kursu filozoficznego dla dzieci" - pisze Albert Biesinger -było dążenie, by powstała pustka po głębokiej utracie religijnie ufundowanej orientacji, którą miała wypełnić filozofia. A bardziej konkretnie? - chciałoby się zapytać.

Niestety dość trudno na kartach tej książki znaleźć proste odpowiedzi na postawione w tytule pytanie. Przynajmniej w tych rozdziałach, które wspólnie zostały nazwane „Częścią teoretyczną". Nie lepiej jest zresztą z „Częścią praktyczną", ponieważ ona także nie daje bezpośredniej odpowiedzi na postawione tutaj generalne pytanie. Jej ton jest bowiem taki, że z dzieckiem nie tyle należy rozmawiać, co raczej się modlić i dopiero w trakcie modlitwy wyjaśniać powstające wątpliwości. Dziecko - powiada autor omawianej książki - powinno podobnie jak każdy człowiek rozmawiać z Bogiem tak, jak to zwyczajnie ma miejsce w rodzinie, czyli „prosto z mostu". Na podparcie tego stwierdzenia mamy podane przykładowe modlitwy własnymi słowami i językiem dostosowanym do wieku dziecka. Pragnę przytoczyć przykład takiej modlitwy wieczornej: Mam swoje łóżko. W swoim łóżku mogę spać spokojnie. Mój miś leży także przy mnie. Drogi Ojcze w niebie, cieszę się, że mam swoje łóżko.

Oczywiście trudno w tej sferze wypowiadać się w sposób autorytatywny. Ale przecież my, w polskim katolicyzmie skłonni jesteśmy pojmować tego rodzaju modlitwę jako zbyt dalekie spłycenie podniosłego aktu. Więc raczej książka zatytułowana „Jak rozmawiać z dzieckiem o Bogu?" nie rozwiąże naszych codziennych kłopotów i problemów. Zresztą tytuł w oryginale brzmi nieco inaczej, „Kinder nicht um Gott betrugen. Anstifungen fur Mutter und Vater". Pytanie postawione w tytule polskiego wydania książki pozostaje zatem nadal w dużej mierze bez odpowiedzi. Wydaje mi się, że o odpowiedź tym razem powinien się pokusić któryś z rodzimych specjalistów, teologów, katechetów, księży.

C.P.

Albert Biesinger: Jak rozmawiać z dzieckiem o Bogu? Wydawnictwo WAM - Księża Jezuici, Kraków 1998.

opr. TG/PO