|
Powrót | Przed ślubem | Idealne małżeństwo | Zaplanuj rodzinę | Adopcja | Wychowanie | Nałogi | Mamy wnuki | Rodzina w dokumentach | Kiedy do psychologa ?Wielu rodziców przeżywając kłopoty i trudności wychowawcze ze swoimi dziećmi zastanawia się niejednokrotnie, czy sytuacja nie dojrzała już do tego, aby zwrócić się do psychologa. Spróbujmy więc odpowiedzieć sobie na pytanie, kiedy taka wizyta jest uzasadniona. Jakie powody winny skłonić nas do poszukiwania specjalistycznej pomocy psychologicznej oraz jakiego rodzaju poradni i specjalistów należy szukać? Poradnie Zacznijmy od tego, że pomocy psychologicznej, a także pedagogicznej i terapeutycznej udzielają dzieciom, młodzieży oraz ich rodzicom bardzo różne placówki. Zróżnicowany jest także poziom świadczonych przez nie usług. Istnieją placówki nowoczesne, zatrudniające świetnych, zaangażowanych i kompetentnych specjalistów, jak również takie, które tkwią ciągle w starych schematach i strukturach organizacyjnych, poradnie będące wzorami zaangażowania i kompetencji oraz te przywiązane bardziej do biurokratycznej poprawności niż skupione na efektywnej pomocy dziecku i jego rodzicom. Trzeba zauważyć, że niedawno część tego rodzaju placówek znalazła się pod opieką gmin i lokalnych samorządów (tak dzieje się m.in. w Warszawie). Miejmy nadzieję, że ich praca się poprawi, że bardziej będą się koncentrować na zadaniach terapeutycznych niż na pracy czysto diagnostycznej, selekcyjnej czy orzeczeniach. Tradycyjnie poradniami zajmującymi się problemami dzieci i młodzieży są te, które podlegają resortowi oświaty. Do niedawna dość jednolicie nazywające się poradniami wychowawczo-zawodowymi, obecnie przybierają różne nazwy, np. poradnie młodzieżowe, socjoterapeutyczne czy najczęściej - psychologiczno-pedagogiczne. To właśnie w tych placówkach rodzice mogą znaleźć najbardziej skuteczną pomoc wtedy, gdy dziecko (od przedszkola po ostatnie klasy szkoły średniej) przysparza różnych problemów i kłopotów o charakterze psychologicznym. Chodzi tu głównie o trudności w nauce oraz kontaktach społecznych z rówieśnikami i nauczycielami, kłopoty w sprostaniu wymaganiom szkoły i zadaniom ucznia, ale także o wszystkie te sytuacje, które określamy jako trudności wychowawcze (wagarowanie, nieposłuszeństwo, nieśmiałość, przeciwstawianie się itp.). Warto wiedzieć, że wspomniane poradnie mają również na celu otoczyć opieką uczniów szczególnie uzdolnionych. Dla nich właśnie organizuje się niejednokrotnie specjalne zajęcia, np. warsztaty twórczego myślenia, treningi podnoszące sprawność funkcji poznawczych czy społecznych i inne. Na poradniach psychologiczno-pedagogicznych spoczywa również obowiązek tzw. preorientacji zawodowej. Oznacza to, że można się do nich zwrócić z prośbą o radę w przypadku kłopotów w wyborze przez ucznia określonej szkoły i zawodu. W ostatnim okresie częstym i modnym problemem (a dla wielu poradni istnym utrapieniem) stało się zwracanie się przez rodziców do tych placówek z prośbą o zwolnienie dziecka z egzaminów językowych do szkół średnich z powodu występowania u niego dysleksji, dysgrafii czy dysortografii. Przypadki takie są realnym problemem (powstało nawet Polskie Towarzystwo Dyslektyczne), mimo że przez niektórych uważane są za zwykłe przejawy nieuctwa. Do poradni tych uczniowie są kierowani z reguły przez pedagogów szkolnych zatrudnionych w placówkach oświatowych, ale często poradnie nie odmawiają też pomocy osobom przychodzącym bez pośrednictwa. Należy jednak pamiętać, że w większych miastach może istnieć rejonizacja, która obejmując wybrane szkoły lub określony obszar zmusi nas do podporządkowania się przyjętym rozstrzygnięciom. Innego rodzaju poradniami są placówki podległe resortowi zdrowia. Są to tzw. poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży. Znajdują się one we wszystkich miastach wojewódzkich oraz w innych większych miastach. Ich zadania dotyczą sytuacji, w których możemy mówić raczej o ewidentnej chorobie dziecka (np. o ostrych stanach nerwicowych, upośledzeniach fizycznych i intelektualnych, chorobach psychicznych itp.) niż o trudnościach dydaktycznych czy wychowawczych. Do poradni tego typu kierują rodziców głównie lekarze pediatrzy, lekarze szkolni oraz inni specjaliści widzący konieczność wizyty naszego dziecka w tego typu poradni. Najczęstsze problemy, z którymi rodzice zwracają się po pomoc psychologiczną: trudności wychowawcze (agresywność, nieposłuszeństwo, kłamstwa, kradzieże, upór, ucieczki) nerwowość (niepokój, nadpobudliwość psychoruchowa, lękliwość, nieśmiałość, moczenie się, ogryzanie paznokci, trudności z zasypianiem, nadmierne zmęczenie) niepowodzenia szkolne (trudności w czytaniu i pisaniu, brak możliwości sprostania wymaganiom szkoły i nauczycieli, ) upośledzenia intelektualne) zaburzenia mowy (opóźniony rozwój mowy, dyslalia, tj. seplenienie, rerenie, lelanie, itp., nosowanie, jąkanie) anoreksja (brak apetytu) i bulimia (nadmierne objadanie się) próby zamachów samobójczych uzależnienia (narkotykowe, alkoholowe, nikotynowe) pomoc w wyborze zawodu (wybór odpowiedniej szkoły ze względu na posiadane predyspozycje) niepożądane zachowania seksualne (onanizm, nadmierne zainteresowania erotyczne, skutki nadużyć seksualnych, przemocy i gwałtów) zaburzenia somatyczne i psychosomatyczne (padaczka, kalectwa, bóle głowy i żołądka, wymioty) Specjaliści W poradniach pracują specjaliści z wielu różnych dziedzin. Są to głównie psycholodzy (w placówkach służby zdrowia, także psychiatrzy dziecięcy, neurolodzy, pediatrzy i rehabilitanci) oraz pedagodzy diagności i terapeuci różnych typów: reedukatorzy (prowadzący zajęcia korekcyjno-wyrównawcze), logopedzi (korygujący wady wymowy), tyflopedagodzy (zajmujący się dziećmi niewidomymi i niedowidzącymi), surdopedagodzy (zaburzenia słuchu) i inni. W ostatnim okresie dość liczna grupa pracowników poradni zaczęta specjalizować się w profilaktyce uzależnień (alkohol, narkotyki) oraz w prowadzeniu terapii rodzinnej. Ta ostatnia forma pomocy okazuje się szczególnie efektywną i wartą polecenia metodą psychoterapii. Trzeba jednak zauważyć, że wymaga bardzo wysokich kwalifikacji zawodowych osób ją prowadzących, z drugiej zaś strony - dużego zaangażowania w sesje terapeutyczne całej rodziny. Łatwiej bowiem uznać, że to tylko dziecko ma problem (z nauką, z nauczycielami, ze szkołą, z sobą samym), niż potraktować kłopoty dziecka jako problem rodziny, który wymaga od wszystkich jej członków określonych zmian w postępowaniu i skorygowania własnych nawyków. O wiele łatwiej przyjąć, że to dziecko w jakimś sensie jest „chore", a skoro tak, to niechże w takim razie „zajmą się nim lekarze" i usuną dolegliwości, niż przyjąć na siebie (z pomocą specjalisty) odpowiedzialność za poprawę sytuacji. Terapeuci zauważyli, że gdy rodzina przeżywa kłopoty, wtedy niejednokrotnie dziecko przejmuje na siebie obowiązek „uratowania związku" i staje się swoistym „delegatem do leczenia" koncentrującym na sobie uwagę wszystkich. Rodzina jest bowiem systemem, w którym to, co dzieje się z jednym jej członków, ma wpływ na pozostałych, i to zarówno wpływ dobry, jak i zły. O czym warto wiedzieć? Od wielu lat udzielając pomocy psychologicznej zauważam, że bardzo liczna grupa rodziców często nie wie, czego może oczekiwać od psychologa albo terapeuty. Wielu rodziców traktuje też wizytę u podobnego specjalisty jako prawdziwy dopust boży, dowód na to, że dziecko albo i oni sami są w jakimś sensie „nienormalni psychicznie". Często także obawiają się takiej wizyty (osądu, udowodnienia własnej niekompetencji) jako potwierdzenia swojej klęski w roli rodzicielskiej. Psycholodzy nie są jednak sędziami wymierzającymi sprawiedliwość „widzialnemu światu" i z upodobaniem krytykującymi postępowanie rodziców, wskazującymi popełnione przez nich błędy, ale osobami pragnącymi pomóc. Psycholodzy nie są także cudotwórcami ani czarodziejami, którzy jednym skinieniem różdżki lub w wyniku jednego spojrzenia w szklaną kulę rozwiążą wszystkie problemy. To Wy sami musicie je rozwiązać, psycholog może tylko starać się Wam w tym pomóc. To tylko tyle, ale też - aż tyle! Trudno wyliczyć wszystkie symptomy, które powinny rodziców przekonać, że pójście do psychologa jest nieuniknione. Podobnie jak trudno byłoby wyliczyć wszystkie objawy chorobowe skłaniające do wizyty u lekarza. Jedno jest pewne -nie warto odkładać takiej decyzji. Wielu trudnościom da się zapobiec, gdy dostatecznie wcześnie podejmie się środki zaradcze. Co więc możemy powiedzieć rodzicom wahającym się, czy udać się do psychologa? Wymieńmy osiem wskazówek: 1. Udajcie się na wizytę wtedy, gdy macie poczucie bezsilności w poradzeniu sobie z problemem. Gdy Wasze metody postępowania zawiodły, gdy kłopoty, które się ujawniły, przerastają Wasze możliwości. 2. Jeżeli jesteś matką, nie bierz całej odpowiedzialności za tę wizytę na siebie. Porozmawiaj o tym z mężem. 3. Na pierwszą wizytę (jeżeli psycholog nie postanowi inaczej) warto pójść samemu, bez dziecka. Będziecie mogli porozmawiać wtedy znacznie bardziej swobodnie niż w obecności syna lub córki. 4. W czasie wizyty możecie otrzymać radę, jak postępować, może zostać Wam również zaproponowana seria sesji terapeutycznych, których celem będzie usunięcie kłopotu. 5. Im bardziej zaangażujecie się w kontakt z terapeutą, tym większe będzie prawdopodobieństwo poprawy i pozbycia się problemu. 6. Bądźcie przekonani, że w psychologu znajdziecie życzliwego sobie człowieka (osoby nieżyczliwe z reguły nie mają czego szukać w tym zawodzie, tak jak lekarz, który nie leczy, a tylko roznosi choroby). 7. Bądźcie szczerzy i otwarci. Psycholodzy zobowiązani są do zachowania tajemnicy zawodowej! 8. Sprawdźcie kompetencje zawodowe terapeuty. To prawda, że trochę niezręcznie pytać osobę udzielającą pomocy o jej uprawnienia w tej dziedzinie. Jednak warto wiedzieć, że typy ukończonych studiów i szkoleń specjalistycznych przez osoby zatrudnione w poradniach nie zawsze są takie same. A więc nie wszyscy psycholodzy i pedagodzy muszą posiadać właściwe przygotowanie zawodowe pomocne w Waszym konkretnym kłopocie. Do tej pory nie ukształtował się w naszym kraju zwyczaj zwracania się do psychologa z prośbą o poradę, o pomoc w sytuacjach, gdy zwykłe środki nie przynoszą oczekiwanych efektów. Jest oczywiste, że gdy popsuje się nam kran, szukamy hydraulika, gdy zawiedzie instalacja elektryczna, telefonujemy do elektryka, gdy chorujemy, idziemy do lekarza, jednak wizyta u psychologa ciągle jeszcze budzi wstyd i opory. Może jednak warto czasem powierzyć swoje kłopoty fachowcom? JAROSŁAW JAGIEŁA, psychoterapeuta Adresy niektórych poradni psychologiczno-pedagogicznych:
Copyright by Moja Rodzina, nr 1/1999 opr. TG/PO |
