Powrót | Przed ślubem | Idealne małżeństwo | Zaplanuj rodzinę | Adopcja | Wychowanie | Nałogi | Mamy wnuki | Rodzina w dokumentach |

Wartości pierwszego świata

Ks. Remigiusz Sobański

Wszyscy znają pojęcie drugiego i trzeciego świata. Drugi to ten za "wielką wodą", odkryty przez Kolumba. Nazwa "trzeci świat" obejmuje kraje będące na etapie rozwoju. W latach politycznej polaryzacji świata wokół dwóch "wielkich mocarstw" - USA i ZSRR - używano też nazwy "trzeci świat" dla oznaczenia krajów nienależących do żadnego z owych dwóch bloków. Już sama nazwa "drugi", względnie "trzeci świat", zakłada istnienie "pierwszego" świata". Faktycznie jednak nie używa się określenia "pierwszy świat", po prostu świat jest postrzegany z perspektywy europejskiej. Ilustruje to dyplom, jaki otrzymałem, kiedy zajechałem na najdalej na zachód wysunięty skrawek Europy, Cabo da Roca w Portugalii. Potwierdza się w nim mój pobyt na miejscu, z którego "owiani duchem wiary i przygód kawalerowie wyruszali szukać nowe światy dla świata". Właśnie, nowe światy dla świata, owego pierwszego, europejskiego. Z punktu widzenia geograficznego nie było i nie ma żadnych powodów, by Europa uważała się za pierwszy świat; na geograficznej mapie świata Europa to cypel wielkiego, azjatyckiego kontynentu. Wyznacznikiem owego pierwszego jest jej cywilizacja, zwana też zachodnią. Panuje zgoda, że jest to cywilizacja wyrosła z korzeni judeochrześcijańskich oraz z dziedzictwa klasycznego antyku, czyli starożytnej Grecji i Rzymu. Przyjmuje się, że wyróżnikiem poszczególnych cywilizacji są "wartości" jako coś, o co - wedle przekonania ludzi - chodzi w ich życiu i co wyznacza ich zachowania. Dziś rozpowszechniony jest pogląd, że wartości charakteryzujące cywilizację europejską to wolność, sprawiedliwość i solidarność. Taki zestaw wartości świadczy o stawianiu jednostki przed grupą społeczną. Cywilizacja europejska nosi znamiona indywidualistyczne, nie kolektywistyczne, akcent kładzie się na godność i pozycję osoby ludzkiej. W myśli chrześcijańskiej uzasadnia się tę pozycję stworzeniem człowieka na obraz Boży, filozofowie greccy podkreślali w tym kontekście zdolność człowieka - i tylko człowieka - do doskonalenia się. Niezależnie od uzasadnienia, charakterystyczne dla cywilizacji europejskiej jest przekonanie, że człowiek - właśnie jako człowiek - to wartość podstawowa. Konsekwencją tej indywidualistycznej, personalistycznej cechy stała się rola, jaką w Europie przypisywano wspólnotom dobrowolnie, świadomie nawiązywanym przez ludzi. Człowiek rodzi się i wyrasta we wspólnocie naturalnej, jaką jest rodzina. Jej znaczenia dla rozwoju osobowego człowieka nie da się przecenić. Ale w Europie życie społeczne nie zamykało się we wspólnotach naturalnych, takich jak rodzina, ród, plemię. Ceniąc i chroniąc rodzinę, utrzymując żywe więzi naturalne, Europejczycy nawiązywali inne jeszcze wspólnoty - na różnych poziomach i o różnorakim charakterze. Charakterystyczne było to, że tworzyli je dobrowolnie, ale traktowali je jako wiążące. Jako przykład niech tu posłużą pierwsze gminy chrześcijańskie, obejmujące ludzi różnego stanu i pochodzenia, wolnych, ale także niewolników. Miasta starożytnej Grecji też można tu przypomnieć. Z tymi procesami uspołecznienia jednostek wiązały się oczekiwania wobec drugiego człowieka. Właśnie poczucie wolności rodziło postulat sprawiedliwości. Każdy chciał być traktowany przez drugiego jako równy w wolności. Skoro nawiązywano wspólnoty, spodziewano się solidarności ze strony partnerów. Zachowania ludzkie musiały być obliczalne, każdy wiedział, na co może liczyć, ale też, co winien świadczyć w zamian. To zaś oznaczało wysokie uznania dla - po pierwsze - prawa wszystkich obowiązującego, oraz - po drugie - pracy ludzkiej. "Europa" powstała wszak jako wspólnota prawna, nie przypadkiem też u jej początków znalazła się programowa wskazówka św. Benedykta: "módl się i pracuj".

opr. TG/PO