"Opoka" / Rodzina

Jednym z najpopularniejszych imion w Polsce jest imię Anna (hebrajskie hanna - łaska), które swą popularność zawdzięcza matce Najświętszej Maryi Panny i babce Jezusa. Kościół corocznie wspomina w dniu 26 lipca rodziców Najświętszej Maryi Panny Joachima i Annę. Niewiele zachowało się wiadomości o życiu tych dwojga, których dom miał znajdować się w Betlejem, dlatego też pisząc o św. Annie więcej zajmiemy się jej kultem niż faktami z życia.

Ewangelie nie przekazały nam niczego o tej postaci. Milczenie to w ciągu wieków starała się wypełnić bogata literatura apokryficzna, zwłaszcza „Protoewangelia Pseudo-Mateusza" (VI w.) oraz „Liber de ortu Beatae Mariae et infantia Salwatoris" (VIII w.). Utwory te barwnie opisują szczegóły z życia Joachima i Anny, mówią o ich cnotach i żarliwej modlitwie, o ich wielkiej tęsknocie za upragnionym dzieckiem, które ślubują poświęcić na służbę Świątyni Pańskiej, o zapowiedzi anielskiej i o narodzeniu Maryi. Kościół nie uznał tych ksiąg, które uzupełniały to, co zostało nakreślone piórem Ewangelistów. Stało się tak dlatego, że w braku materiałów źródłowych autorzy pomagali sobie wyobraźnią - tak że apokryfy, oprócz zdarzeń rzeczywistych, zawierają też wiele legend.

O wielkiej świętości rodziców Matki Bożej mówi nam samo ich powołanie do tej roli, jedynej na świecie. Bóg w swej Opatrzności wiedział, kogo ma wybrać do dania życia Tej, która miała dać światu Odkupiciela. Bóg wysłuchał modlitw starszych już małżonków i przyniósł im „błogosławione dziecię", a św. Anna stała się patronką matek chrześcijańskich.

Ze szczegółami dotyczącymi życia św. Anny spotykamy się najpierw na Wschodzie, w VI wieku, kiedy to cesarz Justynian wybudował w Konstantynopolu świątynię pod jej wezwaniem. W VIII wieku kult św. Anny zaczyna szerzyć się i na Zachodzie, zwłaszcza w Rzymie i w Neapolu, gdzie jej święto było obchodzone niezwykle uroczyście. Papież Sykstus IV ustanawia je w Kościele, a papież Grzegorz XIII ogłasza świętem obowiązującym. Urban VI bullą „Splendor" ustanawia świętem na cały obszar Anglii, a św. Anna staje się główną patronką tego kraju.

Św. Anna była otaczana niezwykłą czcią w Niemczech, gdzie powstało chyba najwięcej kościołów pod jej wezwaniem. Znane są też wielkie sanktuaria św. Anny, choćby w Dureń, Annaberg w Westfali, Annaberg w Saksonii, Auray w Bretonii (Francja), Annaberg koło Mariazellu w Austrii oraz najsłynniejsze z nich w Beaupre (Kanada), założone przez emigrantów francuskich w 1661 r.

Pod wezwaniem św. Anny lub pod jej patronatem powstało pięć zakonów żeńskich. W muzyce kościelnej świętej poświęcono aż 118 hymnów i 36 sekwencji, zwłaszcza w okresie od XIV do XVI wieku. Najstarszy na Zachodzie wizerunek św. Anny pochodzi z VIII wieku z kościoła M. Antiqua w Rzymie. Kult św. Anny bardzo wcześnie przywędrował do Polski i zakorzenił się u nas głęboko, czego dowodem jest ponad 180 świątyń, w tym kilka sanktuariów, choćby w Świętej Annie koło Częstochowy. Imię Anna nadawano często dzieciom przy chrzcie św., a zdrobnienia tego imienia to: Anka, Hanka, Hanka, Anula, Hanula, Anusza, Annusza, Hannusza w każdy wtorek we Mszy św. ku czci św. Anny, sugerowały jałmużny, posty, unikanie pijaństwa, obmowy, polecały pokorę i utrzymywanie chrześcijańskiego nastroju w rodzinach. Do tych bractw należało wiele wybitnych Polek, a jedną z nich była królowa Anna Jagielonka, która co wtorek ze swym dworem uczestniczyła w takim nabożeństwie.

Rolnicy prosili św. Annę o dobre plony słowami: Święta Anno proś swego Wnuka, by potrójnie wydała każda włóka. Dawniej dzień św. Anny obchodzono jako Dzień Matki. Z dniem tym lud polski złączył wiele przysłów: Niejedna panna ma na imię Anna, Od świętej Anki zimne poranki.

Św. Annę szczególnie ukochał prastary i polski Śląsk, bo była mu bardzo bliska przez swe niezwykłe przywiązanie do rodziny, a Ślązacy są ludźmi, wśród których kult rodziny i matki wybija się na pierwsze miejsce. Pierwsze ośrodki kultu św. Anny powstały we Wrocławiu (1386) i w Starym Oleśnie (1414). W kościele oo. Franciszkanów w Opolu znajduje się kaplica z roku 1309, a w niej polichromia przedstawiająca św. Annę z Matką Bożą i Dzieciątkiem Jezus na rękach.

Największym ośrodkiem kultu świętej jest w naszym kraju Góra Świętej Anny na Opolszczyźnie, miejsce, które przez całe stulecia było bastionem polskości tych ziem, germanizowanych i odsuwanych od Macierzy. Miejsce to, nazywane dawniej Górą Chełmską lub Górą św. Jerzego, było w zamierzchłej przeszłości ośrodkiem kultu pogańskiego.

Tu, we wspaniałej świątyni, zbudowanej w latach 1480-1516, znajduje się niewielka figurka z drzewa bukowego mająca 66 cm wysokości, a przedstawiająca św. Annę Samotrzecią, czyli trzymającą na lewej ręce swoją córkę Maryję, zaś na prawej swego Wnuka Jezusa Chrystusa. Rzeźba ta, pochodząca prawdopodobnie z XV wieku, ma ogromną wartość historyczną, artystyczną i kultową.

W ciągu wieków ojcowie franciszkanie, stróżowie sanktuarium, rozbudowali to miejsce. Powstała kalwaria z czterdziestoma kaplicami, powstał dom pielgrzyma i Grota Lurdzka, gdzie odbywają się doroczne uroczystości odpustowe. Góra Świętej Anny stała się symbolem wiary i polskości, tu zawsze odbywały się nabożeństwa w języku polskim, tu głoszono po polsku kazania i śpiewano pieśni w mowie praojców. Tu wreszcie w roku 1921, podczas trzeciego zrywu powstańczego Ślązaków, toczyły się ciężkie boje. Z góry, w pogodny dzień, zobaczyć można niemal cały Śląsk.

Dziś, gdy kobiety matki, babcie mają tyle problemów, muszą ponieść tyle trudów i wyrzeczeń, gdy do niejednej rodziny zagląda bezrobocie, gdy brak jest podstawowych środków do życia, a młodzi odchodzą od wiary, zagrożeni różnorakimi złymi wpływami cywilizacji, jakże nie prosić o wstawiennictwo św. Anny, która u swego Wnuka może orędować i wypraszać potrzebne łaski na trudne chwile życia.

JAN URYGA

opr. TG/PO