Karta fundamentalnych praw Unii EuropejskiejPreambuła Europejczycy, tworząc bliższe kontakty między sobą, starają się przyczynić do spokojnej przyszłości opartej na wspólnych wartościach Świadoma swego duchowego i moralnego dziedzictwa Unia tworzona jest na niewidzialnych, powszechnych wartościach ludzkiej godności, wolności, równości i solidarności; oparta jest na zasadach demokracji i przepisach prawa. W centrum swojej działalności Unia umieszcza człowieka poprzez utworzenie obywatelstwa unijnego oraz obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Unia przyczynia się do ochrony i rozwoju tych wspólnych wartości szanując różnorodność kultur i tradycji Europejczyków oraz tożsamość narodową krajów członkowskich i poprzez organizację władzy publicznej tych krajów na szczeblach państwowym, regionalnym i lokalnym; Unia przyczynia się także do zrównoważonego i nieprzerwanego rozwoju oraz zapewnia swobodny przepływ ludności, towaru, usług i kapitału oraz wolność organizowania się [freedom of establishment]. W tym celu należy wzmocnić ochronę podstawowych praw w świetle zmian w społeczeństwie, postępu społecznego, rozwoju naukowego i technologicznego poprzez uwypuklanie tychże praw w Karcie. Ta Karta potwierdza uprawnienia i zadania wspólnoty i Unii oraz zasadę pełnomocnictwa, praw wynikających w szczególności z konstytucyjnych tradycji i międzynarodowych obowiązków wspólnych dla Krajów Członkowskich, Traktatu Unii Europejskiej, Traktatów Wspólnoty, Konwencji Europejskiej Ochrony Praw Człowieka i Swobód Podstawowych, Kart Społecznych przyjętych przez Wspólnotę i Komisję Europejską, precedensach [case-law] Trybunału [Court of Justice] Wspólnot Europejskich oraz Sądu Europejskiego Praw Człowieka. Korzystanie z tych praw pociąga za sobą odpowiedzialność i obowiązki w stosunku do innych ludzi, wspólnoty ludzkiej i przyszłych pokoleń. Unia uznaje prawa swobody i zasady przedstawione w niniejszym dokumencie. Rozdział I: Godność
Art. 1: Godność człowieka Godność człowieka jest nienaruszalna. Musi być szanowana i chroniona. Art. 2: Prawo do życia
Art. 3: Prawo człowieka do integralności
Art. 4: Zakaz tortur oraz nieludzkiego , , bądź poniżającego traktowania lub kary Nikt nie może być poddawany torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu , , bądź karze. Art. 5: Zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej ROZDZIAŁ II: SWOBODY ART. 6: PRAWO DO WOLNOŚCI I BEZPIECZEŃSTWA Każdy ma prawo do wolności i bezpieczeństwa. ART. 7: SZACUNEK DLA ŻYCIA OSOBISTEGO I RODZINNEGO Każdy ma prawo, aby szanowano jego życie osobiste i rodzinne, ognisko domowe oraz ART. 8: OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH 1. Każdy ma prawo do ochrony własnych danych osobowych. 2. Dane muszą być przetwarzane rzetelnie w konkretnych celach i tylko za zgodą osoby, której to dotyczy, bądź na innej uzasadnionej podstawie ustanowionej przez prawo. 3. Zastosowanie się do tych reguł winno być kontrolowane przez niezależną władzę. ART. 9: PRAWO DO ZAWIERANIA ZWIĄZKU MAŁŻEŃSKIEGO ORAZ PRAWO DO ZAKŁADANIA RODZINY Prawo do zawierania związku małżeńskiego oraz prawo do zakładania rodziny winno być zagwarantowane zgodnie z ustawami państwowymi ustalającymi korzystanie z tych praw. ART. 10: SWOBODA MYŚLI, SUMIENIA I RELIGII 1. Każdy ma prawo do swobody myśli, sumienia i religii. Prawo to obejmuje wolność do zmiany religii, bądź przekonania oraz swobodę manifestowania religii lub przekonania poprzez kult, nauczanie, praktykę i obrzędy religijne, czy to samotnie czy wspólnie z innymi, publicznie, bądź na osobności. 2. Uznaje się prawo do uchylenia się od służby wojskowej ze względów religijnych zgodnie z ustawami państwowymi ustalającymi korzystanie z tego prawa. ART.11: WOLNOŚĆ SŁOWA I DOSTĘPU DO INFORMACJI 1. Każdy ma prawo do wolności słowa. Prawo to dotyczy swobody posiadania własnego zdania oraz do otrzymywania i przekazywania wiadomości i pomysłów bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice. 2. Swoboda i pluralizm mediów winny być szanowane. ART.12: SWOBODA ZGROMADZEŃ I STOWARZYSZEŃ 1. Każdy ma prawo do swobody zgromadzeń i stowarzyszeń na wszystkich szczeblach, w szczególności w sprawach politycznych, cywilnych i związków zawodowych, które oznacza swobodę tworzenia i przystępowania do związków zawodowych w celu ochrony własnych interesów. 2. Partie polityczne na szczeblu unijnym przyczyniają się do wyrażania politycznej woli obywateli Unii. ART. 13: SWOBODA NAUK HUMANISTYCZNYCH I PRZYRODNICZYCH Badania z zakresu nauk humanistycznych i przyrodniczych winny być wolne od przymusu. Należy zapewnić wolność nauk. ART. 14: PRAWO DO EDUKACJI 1.Każdy ma prawo do edukacji i praktyki zawodowej oraz kontynuacji nauki. 2. Prawo to obejmuje możliwość bezpłatnej obowiązkowej nauki. 3. Swoboda tworzenia instytucji oświatowych według zasad demokratycznych oraz prawo rodziców do zapewnienia dzieciom wykształcenia i nauczania zgodnie z ich religijnymi, filozoficznymi i pedagogicznymi przekonaniami winny być uszanowane według zasad państwowych ustalających korzystanie z takich swobód i praw. ART. 15: SWOBODA WYBORU ZATRUDNIENIA I PRAWO DO NAWIĄZANIA PRACY 1. Każdy ma prawo do nawiązania pracy i do uprawiania wybranego bez przymusu i akceptowanego zawodu. 2. Każdy obywatel Unii ma prawo do poszukiwania zatrudnienia, do pracy, do korzystania z prawa organizowania się oraz do prowadzenia usług w każdym kraju członkowskim. 3. Obywatele krajów pozaunijnych uprawnieni do pracy w krajach członkowskich mają prawo do takich samych warunków pracy jak obywatele Unii. ART. 16: SWOBODA PROWADZENIA PRZEDSIĘBIORSTWA Uznaje się swobodę do prowadzenia przedsiębiorstwa zgodnie z prawem Wspólnoty oraz zasad i procedur państwowych. ART. 17: PRAWO WŁASNOŚCI 1. Każdy ma prawo posiadać, korzystać, rozporządzać i zapisywać w testamencie prawnie nabyte posiadłości. Nikt nie może być pozbawiony posiadłości z wyjątkiem sytuacji, gdy służy to publicznym interesom i w przypadkach oraz okolicznościach przewidzianych przez prawo z uwzględnieniem zadowalającej kompensaty za poniesioną stratę i w odpowiednim czasie. 2. Własność intelektualna winna być chroniona. ART. 18: PRAWO DO AZYLU Prawo do azylu winno być zagwarantowane zgodnie z przepisami Konwencji Genewskiej z 28 lipca 1951 i Protokołu z 31 stycznia 1967 dotyczących statutu uchodźców oraz zgodnie z traktatem powołującym Wspólnotę Europejską. ART.19: OBRONA W PRZYPADKACH USUNIĘCIA, WYDALENIA, BĄDŹ EKSTRADYCJI 1. Zabrania się zbiorowego wydalania. 2. Nikt nie może być usunięty, wydalony, bądź ekstradowany do kraju gdzie istnieje poważne ryzyko, że osoba ta będzie skazana na karę śmierci, torturowana, bądź poddana innemu nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu, bądź karze. ROZDZIAŁ III: RÓWNOŚĆ ART.20: RÓWNOŚC W OBLICZU PRAWA Każdy jest równy w obliczu prawa. ART. 21: O NIEDYSKRYMINOWANIU 1. Jakakolwiek dyskryminacja czy to o podłożu seksualnym, rasowym, wynikającym z koloru skóry, etnicznym czy narodowościowym, cech genetycznych, języka, religii, bądź przekonania, politycznego bądź innego zapatrywania, przynależności do mniejszości narodowej, posiadłości, urodzenia, niepełnosprawności, wieku, bądź orientacji seksualnej jest zabroniona. 2. Zabrania się jakiejkolwiek dyskryminacji na tle przynależności państwowej w zakresie zastosowania Traktatu powołującego Wspólnotę Europejską i Traktatu o Unii Europejskiej oraz bez jakichkolwiek uprzedzeń co do szczególnych klauzul tych Traktatów. ART. 22: ROŻNORODNOŚĆ KULTUROWA, RELIGIJNA I JĘZYKOWA Unia winna szanować różnorodność kulturową, religijną i językową. ART. 23 RÓWNOŚĆ POMIĘDZY KOBIETĄ I MĘŻCZYZNĄ Należy zapewnić równość pomiędzy kobietą i mężczyzną we wszystkich dziedzinach uwzględniając zatrudnienie, pracę i wynagrodzenie. Zasada równości nie powinna stać na przeszkodzie popierania i przyjęcia takich środków, które zapewniłyby szczególne przywileje. ART. 24: PRAWA DZIECKA 1. Dzieci winny mieć prawo do takiej opieki i troski, które zapewnią ich dobro. Mogą swobodnie wyrażać swoje poglądy. Należy brać pod uwagę ich opinie, dotyczące ich spraw zgodnie z ich wiekiem i dojrzałością. 2. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych czy to przez władze publiczne czy też przez prywatne instytucje, na pierwszym miejscu winny znajdować się najlepsze interesy dziecka. 3. Każde dziecko winno mieć prawo do regularnego utrzymywania osobistej relacji i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców, chyba że nie służy to jego dobru. ART. 25: PRAWA LUDZI W PODESZŁYM WIEKU Unia uznaje i szanuje prawa ludzi w podeszłym wieku do godnego i niezależnego życia oraz do udziału w życiu społecznym i kulturalnym.
ART. 26: INTEGRACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Unia uznaje i szanuje prawo osób niepełnosprawnych do korzystania z przyznawanych im środków zapewniających niezależność, integralność społeczną i zawodową oraz udział w życiu wspólnoty. ROZDZIAŁ IV: SOLIDARNOŚĆ ART.27: PRAWO PRACOWNIKÓW DO DOSTĘPU DO INFORMACJI I KONSULTACJI W OBRĘBIE PRZEDSIĘBIORSTWA Pracownicy, bądź ich przedstawiciele muszą mieć zagwarantowany dostęp do informacji oraz konsultacji w odpowiednim czasie, w przypadkach i okolicznościach przewidzianych przez prawo Wspólnoty, a także przez prawa i procedury państwowe.
ART.28: PRAWO DO NEGOCJACJI I DZIAŁANIA Pracownicy i pracodawcy, bądź ich indywidualne organizacje mogą, zgodnie z prawem Wspólnoty oraz prawami i procedurami państwowymi, negocjować i zawierać zbiorowe zgody na odpowiednich szczeblach, a w przypadku konfliktów interesów mogą podjąć zbiorowe działanie w celu obrony interesów, w tym także akcję protestacyjną. ART.29: PRAWO DOSTĘPU DO USŁUG ZATRUDNIENIOWYCH Każdy ma prawo dostępu do bezpłatnej usługi zatrudnieniowej. ART.30: OBRONA W PRZYPADKU NIEUZASADNIONEGO ZWOLNIENIA Każdy pracownik ma prawo do obrony w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia, zgodnie z prawem Wspólnoty oraz prawami i procedurami państwowymi. ART.31: ODPOWIEDNIE I SPRAWIEDLIWE WARUNKI PRACY 1. Każdy pracownik ma prawo do takich warunków pracy, które mają na uwadze jego zdrowie, bezpieczeństwo i godność. 2. Każdy pracownik ma prawo do ograniczenia maksymalnego czasu pracy, do dziennego i tygodniowego wypoczynku oraz do corocznego płatnego urlopu. ART.32: ZAKAZ PRACY DZIECI I OCHRONA MŁODOCIANYCH PRACOWNIKÓW Zatrudnianie dzieci jest wzbronione. Nie można zatrudniać do pracy osób przed ukończeniem szkoły (do uzupełnienia) Należy zapewnić młodym ludziom takie warunki pracy, które są odpowiednie dla ich wieku i należy chronić ich przed wyzyskiem ekonomicznym oraz taką pracą, która może zaszkodzić ich bezpieczeństwu, zdrowiu fizycznemu, psychicznemu, moralnemu i społecznemu rozwojowi, czy też utrudniać kształcenie. ART.33: ŻYCIE RODZINNE I ZAWODOWE 1. Rodzina winna mieć zapewnioną prawną, ekonomiczną i społeczną ochronę. 2. Aby pogodzić życie rodzinne i zawodowe każdy winien posiadać prawo obrony przed zwolnieniem z pracy, związanym z macierzyństwem oraz prawo do płatnego urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, następującego po urodzeniu, bądź adopcji dziecka. ART.34: ZABEZPIECZENIE SOCJALNE I POMOC SOCJALNA 1. Unia uznaje i respektuje uprawnienie do zasiłków socjalnych oraz pomocy socjalnej gwarantujących ochronę w przypadkach takich jak macierzyństwo, choroba, wypadki w zakładach pracy, niepełnosprawność i starość oraz w wypadku utraty pracy, zgodnie z prawem Wspólnoty oraz prawami i procedurami państwowymi. 2. Każdy mieszkający na stałe oraz legalnie zmieniający miejsce zamieszkania w obrębie Unii Europejskiej ma prawo do zasiłków socjalnych, zgodnie z prawem Wspólnoty oraz prawami i procedurami państwowymi. 3. Aby zwalczyć socjalne wykluczenie i ubóstwo Unia uznaje i respektuje prawo do pomocy socjalnej i mieszkaniowej, ustanowionej przez prawa i procedury państwowe. ART.35: OPIEKA ZDROWOTNA Każdy ma prawo dostępu do zapobiegawczej opieki zdrowotnej a także prawo do korzystania z leczenia medycznego na warunkach określonych przez prawa i procedury państwowe. Należy zapewnić wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego w określeniu i uprawomocnieniu unijnej polityki i działań. ART.36: DOSTĘP DO USŁUG OGÓLNEGO INTERESU EKONOMICZNEGO Unia uznaje i respektuje dostęp do usług ogólnego interesu ekonomicznego, zabezpieczonego przez prawa i procedury państwowe, zgodnie z Traktatem powołującym Unię Europejską, aby promować społeczną i terytorialną spójność Unii. ART.37: OCHRONA ŚRODOWISKA Należy połączyć w jedną całość oraz zapewnić wysoki poziom ochrony środowiska i poprawę jakości środowiska naturalnego w taktyce Unii zgodnie z zasadą trwałego rozwoju. ART.38: OCHRONA KONSUMENTA Unia winna zapewnić wysoki poziom ochrony konsumenta. ROZDZIAŁ V: PRAWA OBYWATELSKIE ART. 39: PRAWO DO GŁOSOWANIA ORAZ KANDYDOWANIA DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO 1.Każdy obywatel Unii ma prawo głosować i kandydować w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Kraju Członkowskim, w którym mieszka na stałe, pod takimi samymi warunkami jak obywatele Kraju. 2. Członkowie Parlamentu Europejskiego winni być wybierani w drodze bezpośredniego, powszechnego prawa wyborczego w wolnym i tajnym głosowaniu. ART. 40: PRAWO DO GŁOSOWANIA ORAZ KANDYDOWANIAW WYBORACH SAMORZĄDOWYCH Każdy obywatel Unii ma prawo głosować i kandydować w wyborach samorządowych w Kraju Członkowskim w którym mieszka na stałe, pod takimi samymi warunkami jak obywatele Kraju. ART. 41: PRAWO DO DOBREJ ADMINISTRACJI 1. Każda osoba ma prawo, aby bezstronnie, sprawiedliwie i we właściwym czasie rozpatrzono jej sprawy przez instytucje i ciała Unii. 2. Prawo to obejmuje: 3. Każda osoba ma prawo otrzymać od Wspólnoty zadośćuczynienie za uchybienia przez jej instytucje, bądź pracowników w wykonywaniu obowiązków zgodnie z ogólnymi zasadami Krajów Członkowskich. 4. Każda osoba może skierować pismo do instytucji Unii w jednym z języków Traktatów i musi otrzymać odpowiedź w tym samym języku. ART. 42: PRAWO DOSTĘPU DO DOKUMENTÓW Każdy obywatel Unii i każda naturalna, bądź prawna osoba mieszkająca lub zarejestrowana w Kraju Członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. ART. 43: RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Każdy obywatel Unii i każda naturalna, bądź prawna osoba mieszkająca lub zarejestrowana w Kraju Członkowskim ma prawo zwrócić się do Rzecznika Praw Obywatelskich Unii w przypadku złej administracji w działalności instytucji i ciał Wspólnoty, z wyjątkiem Trybunału oraz Sądu Pierwszej Instancji spełniających funkcje sądowe. ART. 44: PRAWO DO PETYCJI Każdy obywatel Unii i każda naturalna, bądź prawna osoba mieszkająca lub zarejestrowana w Kraju Członkowskim ma prawo do petycji w Parlamencie Europejskim. ART. 45: SWOBODA PRZEMIESZCZANIA SIĘ I POBYTU 1. Każdy obywatel Unii ma prawo do przemieszczania się i mieszkania na terytorium Krajów Członkowskich. 2. Swoboda przemieszczania się i pobytu może być przyznawana zgodnie z Traktatem powołującym Wspólnotę Europejską obywatelom krajów pozaunijnych mieszkających legalnie na terytorium Krajów Członkowskich. ART. 46: OCHRONA DYPLOMATYCZNA I KONSULARNA Każdy obywatel Unii przebywając na terytorium kraju pozaunijnego, gdzie Kraj Członkowski, którego jest obywatelem nie jest reprezentowany, winien otrzymać ochronę przez władze dyplomatyczne lub konsularne jakiegokolwiek Kraju Członkowskiego na tych samych zasadach co obywatele tego Kraju Członkowskiego. ROZDZIAŁ VI: SPRAWIEDLIWOŚĆ ART. 47: PRAWO DO FAKTYCZNEGO WYNAGRODZENIA KRZYWDY ORAZ SPRAWIEDLIWEGO PROCESU Każdemu, którego prawa i swobody zagwarantowane przez prawo unijne są naruszane, przysługuje prawo do faktycznego wynagrodzenia krzywdy przed trybunałem zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym Artykule. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego przesłuchania w odpowiednim czasie przez niezależny i bezstronny trybunał uprzednio ustanowiony prawem. Każdy winien mieć możliwość do uzyskania doradcy, obrońcy i reprezentanta. Należy udostępnić pomoc prawną tym, którzy nie posiadają wystarczających źródeł w przypadku, gdy taka pomoc jest niezbędna, aby zapewnić efektywną obronę. ART. 48: ZAŁOŻENIE O NIEWINNOŚCI I PRAWO OBRONY 1. Każdy, kto został oskarżony winien być uznawany za niewinnego dopóki nie udowodni mu się winy. 2. Należy zagwarantować poszanowanie praw do obrony każdego, kto został oskarżony. ART. 49: ZASADY LEGALNOŚCI I PROPORCJONALNOŚCI PRZESTĘPSTW KRYMINALNYCH I KAR 1. Nikt nie może być uznany winnym przestępstwa na skutek czynu, bądź zaniedbania, które nie było uznawane za przestępstwo kryminalne według prawa państwowego i międzynarodowego w chwili jego popełniania. Nikt też nie powinien dostać kary cięższej niż ta, która była przewidziana w chwili popełnienia przestępstwa. Jeśli za popełnienie przestępstwa po kolejnym rozpatrzeniu zostanie nałożona lżejsza kara, to ta kara winna być zastosowana. 2. Artykuł ten nie powinien naruszyć procesu i kary żadnej osoby za czyn, bądź zaniedbanie, które w chwili jego popełnienia było przestępstwem kryminalnym według ogólnych zasad uznawanych przez wspólnotę krajów. 3. Surowość kar nie może być nieproporcjonalna do przestępstwa. ART. 50: PRAWO DO UNIKNIĘCIA PODWÓJNEGO PROCESU I KARY W SPRAWIE KRYMINALNEJ ZA POPEŁNIENIE TEGO SAMEGO PRZESTĘPSTWA Nikt nie może podlegać ponownemu procesowi, bądź karze w sprawie kryminalnej za popełnienie przestępstwa, za które ta osoba poniosła karę, bądź skazanej w obrębie Unii zgodnie z prawem. ROZDZIAŁ VII: OGÓLNE ZASTRZEŻENIA ART. 51: ZASIĘG 1. Zastrzeżenia umieszczone w tej Karcie skierowane są do instytucji i ciał Unii z należytą uwagą dla zasady subsydiarności i do Krajów Członkowskich tylko wtedy, gdy spełniają unijne prawo. Dlatego powinny one szanować prawa, przestrzegać zasad i popierać jego zastosowanie zgodnie z ich poszczególnymi uprawnieniami. 2. Karta ta nie ustala żadnego nowego uprawnienia, bądź zadania dla Wspólnoty lub Unii czy też przekształca uprawnienia i zadania określane przez Traktaty. ART. 52: ZASIĘG ZAGWARANTOWANYCH PRAW 1. Jakiekolwiek ograniczenie korzystania z praw i swobód uznawanych przez tę Kartę muszą być zabezpieczone przez prawo i respektować treść tych praw i swobód. Podlegając zasadzie proporcjonalności, można stosować ograniczenia tylko wtedy, gdy są konieczne i pokrywają się z celami ogólnego interesu uznawanego przez Unię, bądź potrzebami ochrony praw i swobód innych. 2.Winno się korzystać z praw uznawanych przez tę Kartę, które oparte są na Traktatach Wspólnoty lub Traktacie o Unii Europejskiej w warunkach i granicach określanych przez te Traktaty. 3. Tak dalece jak ta Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym przez Konwencję do Ochrony Praw Człowieka i Fundamentalnych Swobód, znaczenie i zasięg tych praw winne być takie same jak te ustanowione przez wspomnianą Konwencję. Zastrzeżenie to nie powinno jednak przeszkodzić unijnemu prawu w prowadzeniu szerszej ochrony. ART. 53: POZIOM OCHRONY Nie należy interpretować niczego co zawiera ta Karta jako ograniczenia, bądź źródła negatywnego oddziaływania na prawa człowieka i fundamentalne swobody jak uznane w poszczególnych dziedzinach zastosowania przez prawo unijne i międzynarodowe oraz przez umowy międzynarodowe do których należą Unia, Wspólnota, bądź wszystkie Kraje Członkowskie włączając w to Europejską Konwencję do Ochrony Praw Człowieka i Fundamentalnych Swobód a także przez konstytucje Krajów Członkowskich. ART. 54: ZAKAZ NADUŻYWANIA PRAW Nie należy interpretować niczego co zawiera ta Karta jako źródła wykorzystywania jakiegokolwiek prawa do działań, bądź łamania praw i swobód uznawanych w tej Karcie czy też ograniczania ich w większym stopniu niż to przewidziano w niniejszym piśmie.
opr. JU/PO |
