Jedność oparta na Ewangelii

Bp Jan Wieczorek

Dzieło budowania zjednoczonej Europy trwa nieprzerwanie od pięćdziesięciu lat. Nie można przy tym nie zauważyć znacznego zmniejszenia znaczenia chrześcijaństwa w kształtowaniu dzisiejszej Europy.

Duch Ewangelii Chrystusowej z pewnością nie przepaja większości instytucji i ośrodków opiniotwórczych na Zachodzie Europy, które kształtują kulturę oraz polityczne i społeczne myślenie współczesnych Europejczyków. Widać to na przykład w zamiarach wprowadzenia równouprawnienia związków homoseksualnych oraz pozamałżeńskich. Nie są to tylko dywagacje pojedynczych ugrupowań bądź lewicowych intelektualistów. Takie żądania, dzięki politycznym większościom, mogą przybrać formę prawnych ustaw zatwierdzonych przez Parlament Europejski. Nie są to jednak większości bezimienne, ale konkretni ludzie, których systemy wartości kształtowały się z dala od Dekalogu. Jak dotrzeć do ich serc, jak głosić Ewangelię wśród społeczeństw wyrastających bez Boga? Oto jedno z podstawowych pytań, jakie powinny postawić sobie dziś chrześcijańskie Kościoły w Europie.

Dwa płuca Europy

Życie i polityczna działalność Roberta Schumana, kandydata na ołtarze, pozostają dla nas - współczesnych Europejczyków - wzorem do naśladowania. Jego dzieło opierało się na głębokim poczuciu misji, wynikającym z wiary chrześcijańskiej. Dzisiaj wielu obywatelom państw należących do Unii Europejskiej trudno jest identyfikować się z ewangeliczną motywacją poczynań jednego z ojców Europy. Czy pięćdziesiąt lat temu, gdy Schuman ogłaszał swój plan zjednoczenia, miał on wielu zwolenników? Z pewnością nie. Stwarzał fakty, np. Wspólnotę Węgla i Stali, które wzbudzały solidarność krajów w nią zaangażowanych. Schuman był przekonany, że polityka rozsądku jest powinnością chrześcijanina. Był wielkim wizjonerem porządku pokojowego w Europie, gdzie różnice narodowe, kulturowe i religijne nie powinny być przeszkodą współżycia między narodami. Jednocześnie jako żarliwy katolik widział w chrześcijaństwie główną podstawę takiej wspólnoty kultur i nacji. Jan Paweł II pisze w encyklice "Redemptoris Mater" o dwóch płucach Europy, które powinny oddychać duchem Ewangelii. Jednakże najbardziej popularne współczesne media Zachodu propagują głównie ducha konsumpcji i hedonistycznego podejścia do życia. Chrześcijaństwo, zwłaszcza związane z instytucjami Kościoła, jest tam - mówiąc popularnie - na aucie. Współcześni obywatele Unii mają dlatego nieraz poważne trudności z uzasadnieniem chociażby takich kroków jak rozszerzenie Unii Europejskiej o kolejne kraje. Jeżeli nie widzą w tym jakiejś korzyści dla swojego kraju czy grupy zawodowej - mówią: nie, ponieważ dwa płuca Europy oddychające Ewangelią są dla nich abstrakcją.

Prawa i rola Kościoła

Dzisiejsza Unia Europejska jest wspólnotą światopoglądowo i religijnie neutralną. Nie tłumi życia religijnego i nie ateizuje programowo życia publicznego. Zbudowana została na zasadach i wartościach uznawanych przez Kościoły. Jej porządek prawny opiera się na takich podstawowych wartościach, jak wolność i godność człowieka, szacunek dla tożsamości poszczególnych narodów i przestrzeganie reguł demokratycznego państwa prawa. Stosunek Unii Europejskiej do Kościołów najpełniej określa tzw. Klauzula kościelna, zawarta w Akcie Końcowym Traktatu Amsterdamskiego z 1997 r.: Unia Europejska przestrzega oraz nie narusza statusu, jakim cieszą się Kościoły oraz stowarzyszenia i wspólnoty religijne w państwach członkowskich. Głównym autorem tej klauzuli jest Helmut Kohl. Dzięki niej Unia Europejska akceptuje różnorodność modeli stosunków między Kościołami a państwem, wynikających z ich tożsamości narodowej i kulturowo-historycznej. Takie potraktowanie Kościołów przez prawo umożliwia im też dopominanie się o kształtowanie polityki i ustaw unijnych w sposób, który nie byłby sprzeczny z wiarą i etyką chrześcijańską oraz nie godziłby w istniejący status prawny i społeczny tych wspólnot. Kościół jest współodpowiedzialny za postrzeganie go także z jego słabościami i winą swoich dzieci w zsekularyzowanych społeczeństwach Zachodu. Dlatego Papież Jan Paweł II nazywa bardzo odważnie po imieniu grzechy osób Kościoła. Wzywa do "oczyszczenia pamięci" i prosi, aby w roku Wielkiego Jubileuszu, "w roku miłosierdzia Kościół, umocniony świętością, którą otrzymał od swego Pana, uklęknął przed obliczem Boga i błagał o przebaczenie za dawne i obecne grzechy swoich dzieci. Wszyscy zgrzeszyli i nikt nie może uważać się za sprawiedliwego przed Bogiem". Grzechy te z pewnością przyczyniły się do powstania negatywnego i przy tym bardzo zdeformowanego obrazu Kościoła od czasów oświecenia po dzień dzisiejszy. To szczere wyznanie win stało się konieczne, aby uwolnić się od zafałszowań historii Europy w odniesieniu do Kościoła (włączając tu większość chrześcijańskich wyznań). Jest to ogromna szansa i zarazem istotny warunek skutecznej reewangelizacji, a także integracji współczesnej Europy.

Potrzeba reewangelizacji

Dzisiejszy człowiek, pomimo wielu życiowych ofert i podniet, odczuwa mimo wszystko głód Boga. Szuka go często nie tam, gdzie może Go odnaleźć i uzależnia się od różnych współczesnych bożków. Jednym z najgorszych uzależnień jest nacjonalizm, zarówno w postaci ekstremistycznych partii i ugrupowań, jak i zawoalowany w miłość ojczyzny, a gardzący tym, co "nie nasze". To chce Kościół wciąż przypominać. Reewangelizacja Europy musi się odbywać w duchu autentycznego ekumenizmu. My, chrześcijanie, nigdy nie będziemy do końca wiarygodni jako ambasadorzy europejskiej jedności, jeśli sami nie będziemy jedno w Chrystusie. Ekumenizm jako "imperatyw chrześcijańskiego sumienia" musi przepajać nasze myślenie i wszelkie poczynania wobec innych Kościołów chrześcijańskich w Europie. Współczesna Europa to również inne religie, głównie te, mające swe korzenie w Dekalogu. Dialog i poszukiwanie współżycia chrześcijaństwa, judaizmu i islamu jest zadaniem, które nasz Papież podjął od początku swego pontyfikatu, a niedawno wypełniał je w Ziemi Świętej, w samym centrum tych religii. Bez dialogu i pokoju między religiami trudno będzie utrzymać pokój polityczny i społeczny zarówno tam, jak i w Europie. Pielgrzymka Jana Pawła II do Ziemi Świętej - świętej dla wszystkich trzech wyznań, z pewnością zbliży wyznawców naszych religii, zarówno nad Jordanem, jak i w takich krajach Unii Europejskiej jak Niemcy czy Francja, gdzie żyje wiele milionów wyznawców islamu.

Zadanie dla mass mediów

Kościół katolicki winien między innymi wykorzystywać środki społecznego przekazu dla wspierania europejskiej jedności. Ojciec Święty Jan Paweł II wybrał chyba najlepszy moment do publicznego wsparcia jedności Europy z udziałem Polski: swoje wystąpienie w Sejmie RP w czasie ostatniej pielgrzymki do ojczyzny. Jego nauczycielska misja powinna dotrzeć do wszystkich, którzy nie są pewni stanowiska Kościoła wobec jednoczenia się Europy. Wiele dobrego dla przedstawiania rzetelnego wizerunku Kościoła winny czynić nie tylko media katolickie, ale również wiodące świeckie media w Polsce (pomijając te, które programowo walczą z Kościołem). Głosy krytyczne, dotyczące angażowania się Kościoła w proces integracji europejskiej, trzeba przyjmować z uwagą, zwłaszcza te, które szukają prawdy i wspólnego dobra. U progu nowego tysiąclecia Kościół powinien mocno złapać za szprychy koła historii współczesnej i przyszłej Europy. Wtedy potoczy się ono w kierunku Tego, który jest Drogą, Prawdą i Życiem.

opr. TG/PO