Instrukcja o szacunku dla rodzącego się życia i o godności jego przekazywania, Donum vitae, 22.02.1987

Przypisy:

* AAS 80 (1988) 70-102.

** Terminy "zygota", "zarodek", "embrion", "płód" wskazują w języku biologii na kolejne etapy rozwoju istoty ludzkiej. Instrukcja używa tych terminów w sposób dowolny, przypisując im identyczną wartość moralną na oznaczenie widzialnego lub niewidzialnego skutku przekazywania życia ludzkiego od pierwszej chwili zaistnienia aż do urodzenia. Uzasadnienie takiego użycia zostanie podane w tekście (por. I, 1).

1. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 81 Konresu Włoskiego Towarzystwa Medycyny Wewnętrznej i 82 Kongresu Włoskiego Towarzystwa Chirurgii Ogólnej (27 października 1980): AAS 72 (1980) 1126.

2. PAWEŁ VI, Przemówienie do Zgromadzenia Ogólnego ONZ (4 października 1965): AAS 57 (1965) 878; Encykl. Populorum progressio, 13: AAS 59 (1967) 263.

3. PAWEŁ VI, Homilia podczas Mszy św. na zakończenie Roku Świętego (25 grudnia 1975): AAS 68 (1976) 145; JAN PAWEŁ II, Encykl. Dives in misericordia, 30: AAS 72 (1980) 1224.

4. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (29 października 1983): AAS 76 (1984) 390.

5. Por. SOB. WAT. II, Dekl. Dignitatis humanae, 2.

6. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 22; JAN PAWEŁ II, Encykl. Redemptor hominis, 8: AAS 71 (1979) 270-272.

7. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 35.

8. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 15. Por. także PAWEŁ VI, Encykl. Populorum progressio, 20: AAS 59 (1967) 267; JAN PAWEŁ II, Encykl. Redemptor hominis, 15: AAS 71 (1979) 286-289; Adhort. Apost. Familiaris consortio, 8: AAS 74 (1982) 89.

9. JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 11: AAS 74 (1982) 92.

10. Por. PAWEŁ VI, Encykl. Humanae vitae, 10: AAS 60 (1968) 487-488.

11. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (28 października 1983): AAS 76 (1984) 393.

12. JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 11: AAS 74 (1982) 91-92; por. także SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 50.

13. ŚWIĘTA KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekl. Quaestio de abortu, 9: AAS 66 (1974) 736-737.

14. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (29 października 1983): AAS 76 (1984) 390.

15. JAN XXIII, Encykl. Mater et Magistra: AAS 53 (1961) 447.

16. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 24.

17. Por. PIUS XII, Encykl. Humani generis: AAS 42 (1950) 575; PAWEŁ VI, Wyznanie wiary Ludu Bożego: AAS 60 (1968) 436.

18. JAN XXIII, Encykl. Mater et Magistra: AAS 53 (1961) 447. Por. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do kapłanów uczestniczących w Sympozjum: "Odpowiedzialne Rodzicielstwo" (17 września 1983): Insegnamenti di Giovanni Paolo II, VI/2 (1982) 562: "U początku każdej osoby ludzkiej znajduje się stwórczy akt Boga: żaden człowiek nie przychodzi na świat przez przypadek; jest on zawsze wyrazem stwórczej miłości Boga".

19. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 24.

20. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników Unii Lekarsko-Biologicznej św. Łukasza (12 listopada 1944): Discorsi e Radiomessaggi, VI (1944-1945) 191-192.

21. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 50.

22. Por. tamże, 51: "Kiedy chodzi o pogodzenie miłości małżeńskiej z odpowiedzialnym rodzicielstwem, wówczas moralny charakter sposobu postępowania nie zależy wyłącznie od samej szczerej intencji i oceny motywów, lecz musi być określony w świetle obiektywnych kryteriów, uwzględniających naturę osoby ludzkiej i jej czynów, które to kryteria w kontekście prawdziwej miłości strzegą pełnego sensu wzajemnego oddawania się sobie i ludzkiego przekazywania życia".

23. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 51.

24. STOLICA ŚWIĘTA, Karta Praw Rodziny, art. 4: L'Osservatore Romano, 25 XI 1983.

25. ŚWIĘTA KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekl. Quaestio de abortu, 12-13: AAS 66 (1974) 738.

Zygota jest komórką powstałą z połączenia jąder dwóch gamet.

26. Por. PAWEŁ VI, Przemówienie do uczestników 30 Kongresu Narodowego Włoskich Prawników Katolickich (9 grudnia 1972): AAS 64 (1972) 777.

27. Obowiązek unikania nieproporcjonalnie wielkiego ryzyka pociąga za sobą autentyczny szacunek dla istot ludzkich i prawość intencji leczniczych. Zakłada ono, że lekarz "powinien przede wszystkim uważnie ocenić ewentualne konsekwencje negatywne, które może mieć dla płodu ludzkiego użycie określonej techniki badań i będzie unikał użycia takich metod rozpoznawczych, co do których celowości i nieszkodliwości nie posiada wystarczających gwarancji. A jeśli, co zdarza się często w ludzkim wyborze, jakiś stopień ryzyka trzeba będzie podjąć, postara się on wtedy sprawdzić, czy będzie ono równoważone realną koniecznością badań i ważnością wyników z niej otrzymanych dla pożytku całego płodu": JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników sympozjum "Ruch dla Życia" (3 grudnia 1982), w: Insegnamenti di Giovanni Paolo II, V/3 (1982) 1512. To uściślenie dotyczące "nieproporcjonalnego ryzyka" będzie brane pod uwagę również w dalszych częściach niniejszej Instrukcji za każdym razem, kiedy wystąpi to wyrażenie.

28. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (29 października 1983): AAS 76 (1984) 392.Ponieważ "badania" i "eksperymentowanie" dość często są używane dwuznacznie i zamiennie, uważa się za konieczne ich określenie w tym dokumencie.

a) sią jakikolwiek tryb postępowania indukcyjno-dedukcyjny, podjęty w celu rozwijania systematycznej obserwacji jakiegoś zjawiska w dziedzinie ludzkiej lub weryfikację hipotezy powstałej na podstawie poprzednich obserwacji.

b) Przez eksperyment rozumie się jakiekolwiek badanie, w którym istota ludzka (w różnych etapach swego istnienia: embrion, płód, dziecko, dorosły) stanowi przedmiot, za pośrednictwem którego zamierza się sprawdzać wyniki dotychczas nieznane lub jeszcze niezbyt dobrze poznane jakiegoś zabiegu (farmakologicznego, teratologicznego, chirurgicznego itd.).

29. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników Sympozjum Papieskiej Akademii Nauk (23 października 1982): AAS 75 (1983) 37: "Potępiam w sposób zdecydowanie wyraźny i oficjalny manipulacje eksperymentalne na embrionach ludzkich, ponieważ istota ludzka, od chwili swego poczęcia aż do śmierci, nie może być wykorzystywana z żadnego powodu".

30. STOLICA ŚWIĘTA, Karta Praw Rodziny, Art. 4 b: L'Osservatore Romano, 25. XI. 1983.

31. Por. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników sympozjum "Ruch dla Życia" (3 grudnia 1982): Insegnamenti di Giovanni Paolo II, V/3 (1982) 1511: "Jest nie do przyjęcia każda forma eksperymentu dokonywana na płodzie, który może uszkodzić jego integralność lub pogorszyć stan, chyba że chodzi o działanie podjęte w ostateczności dla ratowania życia".

ŚWIĘTA KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekl. Iura et bona, 5: AAS 72 (1980) 550: "Gdy nie ma do dyspozycji innych środków wolno - za zgodą chorego - zastosować środki dostarczane przez najnowsze odkrycia medyczne, nawet gdyby nie zostały jeszcze sprawdzone w prowadzonych doświadczeniach i ich użycie wiązało się z pewnym niebezpieczeństwem".

32. Przed zaistnieniem, nikt nie może przypisywać sobie podmiotowego prawa do życia, jednakże jest rzeczą uzasadnioną twierdzić, że dziecko posiada prawo do pełni ludzkiego początku przez poczęcie zgodne z naturą osobową istoty ludzkiej. Życie jest darem, który powinien być przekazany w sposób godny tak dla podmiotu, który go otrzymuje, jak i dla podmiotów, które je przekazują. To wyjaśnienie powinno być uwzględnione również w kontekście sztucznego zapłodnienia.

33. Por. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (29 października 1983): AAS 76 (1984) 391.

*** Instrukcja rozumie przez sztuczne zapłodnienie lub heterologiczne przekazywanie życia metody podjęte dla uzyskania w sposób sztuczny poczęcia ludzkiego z gamet pobranych przynajmniej od jednego dawcy innego niż małżonkowie złączeni węzłem małżeńskim. Metody te mogą być dwojakiego rodzaju:

Instrukcja rozumie przez sztuczne zapłodnienie lub homologiczne przekazywanie życia technikę podjętą dla uzyskania poczęcia ludzkiego z gamet małżonków. Sztuczne zapłodnienie homologiczne może być dokonane dwoma różnymi metodami:

a) FIVET heterologiczny: technika podjęta dla uzyskania poczęcia ludzkiego przez połączenie w probówce gamet pobranych przynajmniej od jednego dawcy różnego od małżonków związanych węzłem małżeńskim.

b) Sztuczna inseminacja heterologiczna: technika podjęta dla uzyskania poczęcia ludzkiego przez przeniesienie w narządy rodne kobiety spermy pobranej wcześniej od dawcy różnego niż małżonek., następnie związane ze sztucznym zapłodnieniem homologicznym (II, 4-6)

a) FIVET homologiczny: technika podjęta dla uzyskania poczęcia ludzkiego przez połączenie w probówce gamet małżonków związanych węzłem małżeńskim.

b) Sztuczna inseminacja homologiczna: technika podjęta dla uzyskania poczęcia ludzkiego przez przeniesienie wcześniej pobranej spermy małżonka do narządów rodnych żony.

34. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 50.

35. Por. JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 14: AAS 74 (1982) 96.

36. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 595. Według planu Stwórcy "mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swoją żoną tak ściśle, że stają się jednym ciałem" (Rdz 2, 24). Jedność małżeństwa związana z porządkiem stworzenia jest prawdą dostępną dla rozumu naturalnego. Tradycja i Urząd Nauczycielski Kościoła często odwołują się do Księgi Rodzaju czy to bezpośrednio, czy to za pośrednictwem Nowego Testamentu, który ją cytuje: Mt 19, 4-6; Mk 10, 5-8; Ef 5, 31. Por. ATENAGORAS, Legatio pro christisnis, 33: PG 6, 965-967; ŚW. JAN CHRYZOSTOM, In Mathaeum homiliae, 62, 19, 1: PG 58, 597; ŚW. LEON WIELKI, Epistula ad Rusticum, 4: PL 54, 1204; INNOCENTY III, List Gaudeamus in Domino: DS 778; SOB. LYOŃSKI, IV Sesja: DS 860; SOB. TRYD., XXIV Sesja: DS 1798. 1802; LEON XIII, Encykl. Arcanum Divinae Sapientiae: ASS 12 (1879-1880) 388-391; PIUS XI, Encykl. Casti connubi: DS 3706; SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 48; JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 19: AAS 74 (1982) 101-102; K.P.K., Kan. 1056.

37. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 560; Przemówienie do uczestniczek Kongresu Katolickiej Unii Położnych Włoskich (29 października 1951): AAS 43 (1951); K.P.K., Kan. 1134.

**** Przez wyrażenie "matka zastępcza" Instrukcja rozumie:

a) kobietę, która nosi w ciąży embrion przeniesiony do jej łona, a który genetycznie biorąc jest jej obcy, ponieważ uzyskany przez połączenie gamet ofiarodawców z obowiązkiem oddania dziecka po jego urodzeniu temu, kto zmówił lub uzgodnił ciążę;

b) kobietę, która nosi w ciąży embrion, dla zrodzenia którego ofiarowała jajo zapłodnione spermą mężczyzny różnego od jej męża, z obowiązkiem oddania dziecka po urodzeniu temu, kto je zamówił lub uzgodnił ciążę.

38. PAWEŁ VI, Encykl. Humanae vitae, 12: AAS 60 (1968) 448-449.

39. Tamże, (s. 489).

40. PIUS XII, Przemówienie do uczestników II Światowego Kongresu o płodności i bezpłodności ludzkiej w Neapolu (19 maja 1956): AAS 48 (1956) 470.

41. K.P.K., Kan. 1061. Według tego kanonu akt małżeński jest tym aktem, przez który małżeństwo staje się dopełnionym, jeśli obydwoje małżonkowie "dokonali go między sobą w sposób ludzki".

42. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 14.

43. Por. JAN PAWEŁ II, Przemówienie w czasie audiencji ogólnej (16 stycznia 1980): Insegnamenti di Giovanni Paolo II, III/1 (1980) 148-152.

44. JAN PAWEŁ II, Przemówienie do uczestników 35 Zgromadzenia Ogólnego Światowej Organizacji Lekarskiej (29 października 1983): AAS 76 (1984) 393.

45. Por. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 51.

46. Por. tamże, 50.

47. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 560: "Byłoby błędem sądzić, że możliwość odwoływania się do tego środka (sztuczne zapłodnienie) może sprawić ważnym małżeństwo między osobami niezdolnymi do jego zawarcia z powodu impedimentum impotentiae".

48. Analogiczną kwestię poruszył PAWEŁ VI w Encykl. Humanae vitae, 14: AAS 60 (1968) 490-491.

49. Por. wyżej: I, 1n.

50. JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 14: AAS 74 (1982) 96.

51. Por. Odpowiedź Świętego Oficjum (17 marca 1897): DS 3323; PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 560; Przemówienie do uczestniczek Kongresu Katolickiej Unii Położnych Włoskich (29 października 1951): AAS 43 (1951) 850; Przemówienie do uczestników II Światowego Kongresu na temat płodności i bezpłodności w Neapolu (19 maja 1956): AAS 48 (1956) 471-473; Przemówienie do uczestników VII Międzynarodowego Kongresu Światowej Organizacji Hematologii (12 września 1958): AAS 50 (1958) 733; JAN XXIII, Encykl. Mater et Magistra: AAS 53 (1961) 447.

52. PIUS XII, Przemówienie do uczestniczek Kongresu Katolickiej Unii Położnych Włoskich (29 października 1951): AAS 43 (1949) 560.

53. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 560.

54. ŚWIĘTA KONGREGACJA NAUKI WIARY, Dekl. Persona humana, 9: AAS 68 (1976) 86, która cytuje SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 51. Por. Dekret Świętego Oficjum (2 sierpnia 1929): AAS 21 (1929) 490; PIUS XII, Przemówienie do uczestników XXVI Kongresu Włoskiego Towarzystwa Urologicznego (8 października 1953): AAS 45 (1953) 678.

55. Por. JAN XXIII, Encykl. Mater et Magistra, AAS 53 (1961) 447.

56. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników IV Międzynarodowego Kongresu Lekarzy Katolickich (29 września 1949): AAS 41 (1949) 560.

57. Por. PIUS XII, Przemówienie do uczestników II Światowego Kongresu na temat płodności i bezpłodności w Neapolu (19 maja 1956): AAS 48 (1956) 471-473.

58. SOB. WAT. II, Konst. Gaudium et spes, 50.

59. Por. JAN PAWEŁ II, Adhort. Apost. Familiaris consortio, 14: AAS 74 (1982) 97.

60. Por. SOB. WAT. II, Dekl. Dignitatis humanae, 7.

opr. mg/jw