Jan Paweł II

Przemówienie w Yad Vashem

Jerozolima, 2000-03-23

Z naszych serc wypływają słowa starożytnego Psalmu:

„Stałem się jak sprzęt wyrzucony.

Słyszę bowiem złorzeczenia wielu:

»Trwoga dokoła«,

gdy przeciw mnie się zbierają,

zamyślają odebrać mi życie.

Ja zaś pokładam ufność w Tobie, Panie,

Mówię: »Ty jesteś moim Bogiem«” (Ps 31, 13-15).

1. W tym miejscu pamięci umysł i serce, i dusza odczuwają wyjątkową potrzebę milczenia. Milczenia, by wspominać. Milczenia, by próbować uchwycić jakiś sens wspomnień, które cofają nas w przeszłość. Milczenia, ponieważ nie ma słów dostatecznie mocnych, aby opłakiwać straszliwą tragedię Shoah. Mam osobiste wspomnienia tego wszystkiego, co się stało, gdy naziści okupowali Polskę w czasie wojny. Pamiętam mojego żydowskiego przyjaciela i sąsiadów, z których część zginęła, a niektórzy przeżyli.

Przybyłem do Yad Vashem, aby złożyć hołd milionom Żydów, którzy — ogołoceni ze wszystkiego, zwłaszcza ze swej godności ludzkiej — zostali zamordowani w wyniku Holokaustu. Minęło ponad pół wieku, lecz pamięć pozostaje.

Tutaj, podobnie jak w Oświęcimiu i wielu innych miejscach w Europie, zniewala nas echo rozdzierającego serce jęku tak wielu osób. Mężczyźni, kobiety i dzieci krzyczą do nas z głębi przerażenia, którego zaznali. Jakże moglibyśmy nie zwrócić uwagi na ich wołanie? Nikt nie może zapomnieć lub pominąć tego, co się stało. Nikt nie może pomniejszyć rozmiarów tego zjawiska.

2. Pragniemy pamiętać. Lecz pragniemy pamiętać w pewnym celu, po to mianowicie, aby zapewnić, że już nigdy więcej nie zwycięży zło, jak to się stało z milionami niewinnych ofiar nazizmu.

Skąd u człowieka mogła się wziąć tak skrajna pogarda dla drugiego człowieka? Ponieważ doszedł on do momentu pogardy dla Boga. Jedynie bezbożna ideologia mogła zaplanować i przeprowadzić eksterminację całego narodu.

Cześć oddawana przez Państwo Izrael w Yad Vashem Sprawiedliwym Wśród Narodów za bohaterskie działania w obronie Żydów, czasami aż do oddania własnego życia, jest uznaniem, iż nawet w najciemniejszej godzinie nie gaśnie wszelkie światło. Dlatego Psalmy i całe Pismo Święte, pomimo świadomości ludzkiej zdolności do zła, głoszą także, że do zła nie będzie należeć ostatnie słowo. Z głębi cierpienia i smutku serce wierzącego woła: „Ja pokładam ufność w Tobie, Panie, mówię: »Ty jesteś moim Bogiem«” (Ps 31,14)

3. Żydzi i chrześcijanie mają wspólne olbrzymie dziedzictwo duchowe, wypływające z samoobjawienia się Boga. Nasze nauczanie religijne i nasze doświadczenie duchowe domagają się, byśmy zwyciężali to zło dobrem. Pamiętamy, ale bez żadnego pragnienia zemsty lub zachęcania do nienawiści. Dla nas pamiętać to znaczy modlić się o pokój i sprawiedliwość oraz o poświęcenie się ich sprawie. Jedynie w świecie pokoju i sprawiedliwości dla wszystkich można zapobiec powtórzeniu się błędów i straszliwych zbrodni przeszłości.

Jako Biskup Rzymu i Następca Apostoła Piotra zapewniam naród żydowski, że Kościół katolicki, kierując się ewangelicznym prawem prawdy i miłości a nie względami politycznymi, jest głęboko zasmucony z powodu nienawiści, aktów prześladowania i okazywania antysemityzmu skierowanego przeciw Żydom przez chrześcijan w jakimkolwiek czasie i miejscu. Kościół odrzuca dyskryminację w jakiejkolwiek postaci jako zaprzeczenie obrazu Stwórcy nieodłącznego od każdej istoty ludzkiej (por. Rdz 1,26)

4. W tym miejscu uroczystej pamięci gorąco modlę się o to, aby nasz smutek z powodu tragedii, którą przeżył naród żydowski w dwudziestym wieku, doprowadził do nowych stosunków między chrześcijanami a Żydami. Budujmy nową przyszłość, w której nie będzie już żadnych uczuć antyżydowskich wśród chrześcijan ani uczuć antychrześcijańskich wśród Żydów, lecz raczej nastanie wzajemny szacunek, wymagany od tych, którzy wielbią jednego Stwórcę i Pana a w Abrahamie widzą naszego wspólnego ojca w wierze (por. dokument „Pamiętamy. Refleksje nad Shoah”).

Świat musi usłyszeć ostrzeżenie, kierowane do nas przez ofiary Holokaustu i przez świadectwo tych, którzy przeżyli. Tutaj, w Yad Vashem pamięć żyje i rozpala nasze dusze. Każe nam ona wołać:

«Słyszę bowiem złorzeczenia wielu (...). Ja zaś pokładam ufność w Tobie, Panie, mówię: Ty jesteś moim Bogiem» (Ps 31, 13-15)”.

Tłum. Jan Jarco (KAI) ck

opr. mg/mg