Jan Paweł II

Przemówienie podczas spotkania z przedstawicielami świata kultury, nauki i sztuki

Sofia - Pałac Kultury, 24 maja 2002

Panie i Panowie,

1. Jestem szczęśliwy mogąc spotkać się z wami, przedstawicielami różnych kierunków nauki, kultury i sztuki. Wy wszyscy w swoich specjalizacjach uosabiacie tu cały umiłowany lud Bułgarii. Zwracam się do was z szacunkiem i podziwem, świadomy delikatnego i ważnego wkładu, który wnosicie w ważne przedsięwzięcie budowy społeczeństwa, które zachęca do "wzajemnego zrozumienia, gotowości współpracy na drodze wspaniałomyślnej wymiany dóbr kulturalnych i duchowych. " (Slavorum Apostoli, 27).

Jestem bardzo wdzięczny za wasze powitanie, w którym wyraziliście uczucia obecnych tu i wszystkich tych, którzy na różne sposoby umożliwili moją wizytę w waszym pięknym kraju. Gorąco widam promotorów kampanii "Dzwony dla pokoju" i chętnie ofiaruję ten "dzwon papieski", w nadziei, że będzie on brzmiał wezwaniem do dzieci i młodzieży bułgarskiej do obowiązku i zadania budowy przyjaźni i zrozumienia między narodami świata.

2. Spotkanie to odbywa się w szczególnie znaczący dzień, gdyż Bułgaria obchodzi dzisiaj święto świętych braci Cyryla i Metodego, nieugiętych głosicieli Ewangelii Chrystusa i twórców języka literackiego i kultury ludów słowiańskich. Ich wspomnienie liturgiczne ma szczególne znaczenie, gdyż jest to także "święto liter bułgarskich". Nie jest to coś, co dotyczy wyłącznie wiernych prawosławnych i katolickich, ale jest sposobnością dla wszystkich, by pomyśleć nad dziedzictwem kulturowym, które rozpoczęło się od działalności dwóch Świętych Braci z Tessaloniki.

Jeden z pierwszych bułgarskich chanów, Omurtag, napisał na kolumnie zachowanej w cerkwii Czterdziestu Świętych Męczenników w Welikim Trnowie: "Nawet jeśli człowiek żyje dobrze, umiera i rodzi się inny. Niech ci, urodzeni później, widząc ten napis, pamiętają o tym, kto go sporządził". Chciałbym, aby to spotkanie posłużyło jako uroczysty wspólny akt czci i wdzięczności dla świętych Cyryla i Metodego, których w 1980 r. ogłosiłem Patronami Europy, razem ze św. Benedyktem z Nursji. Dziś także mogą oni wiele nas nauczyć, zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie.

3. Święci bracia, przedstawiając ewangelię kulturom ludów, które ewangelizowali, zasłużyli się szczególnie poprzez genialne stworzenie nowego alfabetu. Aby odpowiedzieć na potrzeby posługi apostolskiej, przetłumaczyli Święte Księgi na język miejscowy, dla celów liturgicznych i katechetycznych i w ten sposób dali podwaliny literaturze i językom ludów słowiańskich. Słusznie więc uznaje się ich nie tylko za Apostołów Słowian, ale także ojców kultury słowiańskiej. Kultura jest wyrazem, wcielonym w historię, tożsamości danego ludu; wykuwa ona duszę narodu, który utożsamia się z konkretnymi wartościami, wyraża się w szczególnych symbolach i poroumiewa się swym własnymi znakami.

Poprzez uczniów, misja Cyryla i Metodego cudownie umocniła się w Bułgarii. Tutaj dzięki św. Klemensowi z Ochrydy założone zostały dynamiczne centra życia monastycznego i tu bardzo rozwinęła się cyrylica. Także stąd chrześcijaństwo rozeszło się do innych ziem, aż doszło przez pobliską Rumunię do starodawnej Rusi Kojowskiej, a następnie posunęło się w kierunku Moskwy i innych regionów na wschodzie.

Praca Cyryla i Metodego dokonała wielkiego wkładu w tworzenie się wspólnych chrześcijańskich korzeni Europy, tych korzeni, które swą głębią i żywotnością utworzyły trwały punkt odniesienia kulturowego, którego nie wolno ignorować w żadnych poważnych próbach odbudowy w nowy i współczesny sposób jedności kontynentu.

4. Ideą przewodnią potężnej pracy wykonanej przez Cyryla i Metodego była wiara chrześcijańska. Kultura i wiara nie tylko nie są przeciwstawne sobie, ale są powiązane ze sobą tak jak owoc z drzewem. Jest niezaprzeczalnym faktem historycznym, że w przeciągu wieków chrześcijańskie Kościoły Wschodu i Zachodu wspierały i rozpowszechniały wśród ludów miłość do ich własnej kultury i szacunek dla innych kultur. W ten sposób można zrozumieć budowę wspaniałych kościołów i miejsc kultu, odznaczających się wspaniałością architektoniczną, wypełnionych świętymi obrazami, takimi jak ikony, owoc modlitwy i pokuty, a także dobrego smaku i wyrobionych umiejętności artystycznych. Jest to także powód tworzenia niezliczonych dokumentów i pism o charakterze religijnym i kulturowym, które wyrażały i udoskonalały geniusz ludów wzrastających ku coraz dojrzalszej tożsamości narodowej.

Dziedzictwo kulturowe, które Święci z Tessaloniki pozostawili ludom słowiańskim było owocem drzewa wiary, mocno zakorzenionego w ich duszach. Później na drzewie tym wyrastały nowe gałęzie i rodziły się nowe owoce, dla dalszego ubogacenia tej wspaniałej schedy myśli i sztuki, którą świat zawdzięcza narodom słowiańskim.

5. Doświadczenie historyczne ukazuje, że głoszenie wiary chrześcijańskiej nie stłumiło, ale raczej zintegrowało i wyniosło autentyczne wartości ludzkie i kulturowe, właściwe geniuszowi krajów, w których była ona głoszona. Przyczyniło się także do ich otwartości na siebie nawzajem i pomogło im przezwyciężać wrogość i tworzyć wspólne dziedzictwo duchowe i kulturowe, niezbędne dla stabilnych i konstruktywnych relacji pokojowych.

Ci, którym zależy na efektywnej pracy nad zbudowaniem autentycznej jedności europejskiej nie mogą ignorować tych danych historycznych, które mają niekwestionowaną wymowę same z siebie. Jak powiedziałem przy innej okazji, "spychanie na margines religii, które wniosły i nadal wnoszą swój wkład w rozwój kultury i humanizmu — dających Europie słuszny powód do dumy - jest dla mnie przejawem niesprawiedliwości, a zarazem obrania błędnej perspektywy" (Przemówienie papieskie do korpusu dyplomatycznego akredytowanego przy Stolicy Apostolskiej, 10 stycznia 2002, nr 2). Ewangelia nie zubożyła ani nie zniszczyła tych rzeczy, które każda jednostka, lud czy naród uznaje i wyraża jako dobro, prawdę i piękno. (por. Slavorum Apostoli, 18).

6. Spoglądając wstecz, musimy uznać, że razem z Europą kultury, odznaczającą się wybitnymi prądami filozoficznymi, artystycznymi i religijnymi, razem z Europą pracy, odznaczającą się osiągnięciami technologicznymi i komunikacyjnymi XX wieku istnieje także Europa dyktatur i wojen, Europa krwi, łez i aktów przerażającego okrucieństwa. Prawdopodobnie także z powodu tych gorzkich doświadczeń przeszłości Europa dzisiejsza wydaje się być skłonna do coraz większej pokusy sceptycyzmu i obojętności wobec stopniowego rozkładu fundamentalnych moralnych punktów odniesienia w życiu osobistym i społecznym.

Musimy na to reagować. W tych niespokojnych czasach jest pilna potrzeba potwierdzenia, że Europa, jeśli ma odkryć ponownie swą najgłębszą tożsamość, musi koniecznie powrócić do swych korzeni chrześcijańskich, a zwłaszcza do pracy ludzi takich jak Benedykt, Cyryl i Metody, których świadectwo zapewnia istotny wkład w duchowe i moralne odnowienie kontynentu.

Takie więc jest przesłanie Patronów Europy i wszystkich chrześcijańskich świętych i mistyków, którzy dawali świadectwo Ewangelii pośród ludów Europy: ostateczne "dlaczego" życia ludzkiego i historii zostało nam przestawione w Słowie Bożym, które przyjęło ciało, aby odkupić człowieka ze zła grzechu i z otchłani cierpienia.

7. W takiej perspektywie pozdrawiam z serdecznym uznaniem projekt biskupów katolickich, by przetłumaczyć na bułgarski Katechizm Kościoła Katolickiego: Katechizm "ma na celu przedstawienie organicznego i syntetycznego wykładu istotnych i podstawowych treści nauki katolickiej, obejmujących zarówno wiarę, jak i moralność w świetle Soboru Watykańskiego II i całości Tradycji Kościoła. Jego podstawowymi źródłami są: Pismo święte, Święci Ojcowie, liturgia i Urząd Nauczycielski Kościoła" (Wstęp, 11).

Pragnę także symbolicznie przekazać Katechizm tym spośród was, którzy, choć nie są katolikami, dzielą z nami jeden chrzest, tak aby mogli poznać, w co wierzy i czego naucza Kościół katolicki.

Mnich Paisij, z klasztoru w Chilendar, słusznie zauważył, że naród z chwalebną przeszłością ma prawo do wspaniałej przyszłości (por. Istorija slawianobolgarskaja, 1722-1773).

8. Szanowne Panie i Panowie, Biskup Rzymu spogląda na was z ufnością i powtarza przed wami swe przekonanie odnośnie wielkiego zadania powierzonego ludziom kultury, mającym zachować i przekazać dalej wiedzę i mądrość, które historycznie były inspiracją dla życia ich ludów.

Modlę się, by Bułgaria, piękny Kraj Róż, doświadczyła "wspaniałej przyszłości", tak, by będąc w dalszym ciągu punktem styku Wschodu i Zachodu, mogła z błogosławieństwem Bożym cieszyć się wolnością, postępem i pokojem!

[Wersja oryginalna: bułgarska. Tłum. na podst. wersji angielskiej Maciej Górnicki]

opr. mg/mg