Jan Paweł II

Przemówienie powitalne w pałacu prezydenckim w Atenach. 4.05.2001

Panie Prezydencie.

1. Dziękuję za miłe słowa powitania. Wyrażam swą głęboką wdzięczność za tę możliwość spotkania z Panem, a za Pana pośrednictwem – przekazania serdecznych pozdrowień członkom Rządu i Placówek Dyplomatycznych. Z radością wspominam Pana styczniową wizytę w Watykanie i dziękuję za zaproszenie mnie do Grecji. Za Pana pośrednictwem przekazuję także te serdeczne pozdrowienia dla wszystkich ludzi w waszym kraju. Jest moim pragnieniem, aby w pewien sposób wyrazić naszą pamięć o wielkim długu wdzięczności, który wszyscy winni jesteśmy Grecji; w rzeczy samej – nikt nie może być nieświadomy trwałego wpływu, jaki na całą cywilizację europejską, a także na cywilizację całego świata miała jej szczególna historia i kultura.

W zeszłym roku chrześcijanie na całym świecie świętowali dwutysięczną rocznicę narodzin Jezusa Chrystusa. Głęboko pragnąłem zaznaczyć to wydarzenie stając się pielgrzymem podróżującym do niektórych miejsc związanych z historią zbawienia. To pragnienie urzeczywistniło się w mojej pielgrzymce na Synaj i do Ziemi Świętej. Obecnie jako pielgrzym przybywam do Grecji, wstępując w ślady św. Pawła, którego potężna postać wznosi się ponad dwoma tysiącleciami historii chrześcijaństwa i którego pamięć wyryta jest na zawsze w ziemi greckiej. To właśnie tu, w Atenach, Paweł założył jedną z pierwszych wspólnot podczas swych podróży na zachód i misji na kontynencie europejskim. Tu pracował niestrudzenie, aby poznano Chrystusa; tu cierpiał z powodu głoszenia Ewangelii. Jak moglibyśmy też nie wspomnieć, że tu, w Atenach, rozpoczął się dialog między orędziem chrześcijańskim a kulturą hellenistyczną, dialog, który w decydujący sposób ukształtował cywilizację europejską.

2. Na długo przed erą chrześcijańską wpływ Grecji dawał się odczuć szeroko w świecie. W literaturze biblijnej – późniejsze księgi Starego Testamentu zostały głęboko zaznaczone kulturą grecką, niektóre także spisane w języku greckim. Greckie tłumaczenie Starego Testamentu, znane jako Septuaginta, miało w starożytności wielki wpływ. Świat, w który wszedł i który poznał sam Jezus, głęboko przesiąknięty był kulturą grecką. Nowy Testament spisany został w języku greckim, dzięki czemu szybko się rozpowszechnił. Było to jednak coś znacznie więcej niż tylko prosta kwestia języka, ponieważ pierwotni chrześcijanie korzystali także z kultury greckiej, aby móc przekazywać przesłanie Ewangelii.

Z pewnością pierwsze zetknięcia chrześcijaństwa i wysokiej kultury greckiej były trudne. Świadectwem tego jest przyjęcie, z którym spotkał się Paweł, gdy nauczał na Areopagu (por. Dz 17,16-34). Choć odpowiedział on na głębokie oczekiwanie ludu ateńskiego, poszukującego prawdziwego Boga, niełatwo jednak było mu głosić Chrystusa, który umarł i zmartwychwstał oraz ukazać, że w Chrystusie odnaleźć można pełny sens życia i cel wszelkiego doświadczenia religijnego. Dopiero pierwszym apologetom, takim jak męczennik św. Justyn, przypadło w udziale wykazanie, że możliwe jest głębokie spotkanie między rozumem a wiarą.

3. Po przełamaniu pierwotnej nieufności, pisarze chrześcijańscy zaczęli dostrzegać w kulturze greckiej sojusznika raczej niż wroga i w całym świecie śródziemnomorskim zaczęły się pojawiać wielkie centra chrześcijaństwa hellenistycznego.

Wczytując się w uczone pisma Augustyna z Hippony i Dionizego Areopagity widzimy, że teologia chrześcijańska i mistyka posługiwały się elementami przejętymi z dialogu z filozofią platońską. Pisarze tacy jak Grzegorz z Nazjanzu, obeznany z retoryką grecką, zdolni byli stworzyć literaturę chrześcijańską godną swych klasycznych pierwowzorów. Stopniowe więc świat hellenistyczny stawał się chrześcijański, a chrześcijaństwo do pewnego stopnia greckie. Następnym etapem były narodziny kultur bizantyjskiej na wschodzie oraz średniowiecznej kultury Zachodu, obydwie głęboko przesiąknięte wiarą chrześcijańską i kulturą grecką. Jak moglibyśmy nie wspomnieć ujęcia św. Tomasza, który, odczytując na nowo dzieła Arystotelesa, przedstawił mistrzowską syntezę teologii i filozofii?

Malowidło Rafaela „Szkoła Ateńska”, znajdujące się w Pałacu Watykańskim, jasno ukazuje wkład, jaki wniosła szkoła ateńska do sztuki i kultury renesansu, okresu, w którym dokonywała się wielka wymiana między klasycznymi Atenami a kulturą chrześcijańskiego Rzymu.

4. Kultura hellenistyczna charakteryzuje się wagą, jaką przywiązuje do kształcenia młodzieży. Platon podkreślał konieczność kształcenia młodego umysłu, by poszukiwał on tego, co dobre i szlachetne, a także szanował zasady boskiego prawa. Jakże wielu filozofów i pisarzy greckich, poczynając od Sokratesa, Aischylosa i Sofoklesa zachęcało swych współczesnych do życia „w zgodzie z cnotą”! Święci Bazyli i Jan Chryzostom nie zapomnieli oddać chwały wartości tradycyjnego greckiego wychowania, ze względu na jego troskę o wykształcenie w młodych ludziach poczucia moralnego i wspomożenie ich w wolnym wyborze tego, co dobre.

Podstawowe elementy tej długiej tradycji pozostają w mocy dla ludzi naszych czasów, także ludzi młodych. Jednymi z najbardziej pewnych jej elementów są aspekty moralne zawarte w Przysiędze Hipokratesa, która podkreśla zasadę bezwarunkowego szacunku dla życia ludzkiego w łonie matki.

Grecja jest także krajem, w którym narodziły się dwie tradycje sportowe: Olimpiada i Maraton. W zawodach tych wyraża się istotna koncepcja osoby ludzkiej, w zharmonizowaniu wymiaru cielesnego i duchowego, poprzez wysiłek dyscypliny, odznaczający się wartościami moralnymi i obywatelskimi. Cieszymy się więc widząc, że zawody te dotrwały do dziś i w dalszym ciągu stwarzają silne więzi między ludźmi z całego świata.

5. Inkulturacja Ewangelii w świecie greckim pozostaje wzorem dla wszelkiej inkulturacji. W swych odniesieniach do kultury greckiej głoszenie Ewangelii musiało dokonywać ostrożnego rozeznania, tak by przyjąć i docenić wszelkie jej elementy pozytywne, a jednocześnie odrzucić aspekty niespójne z przesłaniem chrześcijańskim. Jest to stałe wyzwanie towarzyszące głoszeniu Ewangelii, gdy spotyka się z różnymi kulturami i z procesem globalizacji. To wszystko jest dla nas zachętą, by podjąć pełny szacunku i uczciwości dialog i wymaga nowej solidarności, którą może zainspirować miłość ewangeliczna, spełniając grecki ideał cosmopolis w świecie, który jest naprawdę zjednoczony i przesiąknięty sprawiedliwością i braterstwem.

Żyjemy w decydującym okresie historii europejskiej i mam bardzo silną nadzieję, że wyłaniająca się obecnie Europa odkryje ponownie tę długą tradycję zetknięcia się kultury greckiej i chrześcijaństwa, na sposób świeży i pełen wyobraźni, nie jako cienie zaginionego świata, ale jako prawdziwą podstawę autentycznie ludzkiego postępu, którego pragnie nasz świat.

Na fasadzie świątyni w Delfach wyryte były słowa „poznaj samego siebie”; odwołuję się więc do Europy, by poznała siebie jeszcze głębiej. Takie samopoznanie dokona się tylko na tyle, na ile Europa na nowo odkryje korzenie swojej tożsamości, korzenie, które sięgają głęboko w klasyczne dziedzictwo hellenistyczne oraz w dziedzictwo chrześcijaństwa, dzięki któremu narodził się humanizm oparty o koncepcję każdej osoby ludzkiej jako stworzonej na obraz i podobieństwo Boże.

6. Geografia i historia postawiły Pana kraj, Panie Prezydencie, pomiędzy Wschodem a Zachodem, a to oznacza, że naturalnym powołaniem Grecji jest budowanie mostów i kultury dialogu. Dzień dzisiejszy jest zasadniczej wagi dla przyszłości Europy. Wiele murów zostało skruszone w ostatnich czasach, inne jednak trwają nadal. Zadanie integracji wschodniej i zachodniej części Europy jest złożone; wiele też trzeba zrobić, aby przywrócić harmonię między chrześcijanami Wschodu i Zachodu, tak by Kościół mógł oddychać oboma płucami. Wszyscy wierzący powinni uważać się za zobowiązanych do pracy dla tego celu. Kościół katolicki w Grecji pragnie lojalnie mieć swój udział w tej szlachetniej sprawie, która przynosi także pozytywne skutki w sferze społecznej. Z tego punktu widzenia, ważny wkład wnoszony jest przez szkoły, w których wychowuje się młode pokolenia. Szkoły są miejscami par excellence, w których dokonuje się integracja młodych ludzi z różnych środowisk. Kościół katolicki, w zgodzie z innymi Kościołami i wyznaniami religijnymi, pragnie współdziałać ze wszystkimi obywatelami na rzecz wychowania młodzieży. Pragnie kontynuować swe długie doświadczenie wychowawcze w Waszym kraju, szczególnie przez zgromadzenia Braci Marianistów, Braci Szkół Chrześcijańskich, Sióstr Urszulanek oraz Sióstr Świętego Józefa. Te rozmaite rodziny zakonne ukazują, że są zdolne, w sposób taktowny i z szacunkiem dla tradycji kulturalnych powierzonych im młodych ludzi, kształcić mężczyzn i kobiety tak, aby byli oni prawdziwymi Grekami pośród Greków.

Przy końcu naszego spotkania chciałbym jeszcze raz gorąco podziękować Panu Prezydentowi za Pana powitanie, a jednocześnie wyrazić swą wdzięczność wszystkim, którzy umożliwili mi pielgrzymkę śladami świętego Pawła. Proszę Boga, by zesłał na wszystkich ludzi w Waszym kraju swe obfite błogosławieństwo, tak by w trzecim tysiącleciu Grecja w dalszym ciągu obdarowywała kontynent europejski i całą rodzinę narodów nowymi, cudownymi darami.

Tłumaczenie: Maciej Górnicki.

Tłumaczenie niniejsze ma charakter roboczy - będzie na naszych stronach do czasu ukazania się tłumaczenia autoryzowanego