Jan Paweł II

ADHORTACJA APOSTOLSKA O KATECHIZACJI W NASZYCH CZASACH (CATECHESI TRADENDAE)

---

Przypisy:

^0. Tekst zatwierdzony przez 172 Konferencję Episkopatu dnia 28 lutego 1980 roku w Warszawie (Notificationes e Curia Metropolitana Cracoviensi, Nr 1-2, 1981).

^1. Por. Mt 28, 19-20.

^2. Por. 1 J 1, 1.

^3. Por. J 20, 31.

^4. Por. AAS 63 (1971), ss. 758-764.

^5. Por. nr 44, por. także numery 45-48 i 54: AAS 68 (1976), ss. 34-45; 35-38; 43.

^6. Jak wiadomo, według Motu Proprio Apostolica Sollicitudo AAS 57 (1965), ss. 775-780 Synod Biskupów może się zebrać na Zgromadzeniu ogólnym na Zgromadzeniu nadzwyczajnym lub na Zgromadzeniu specjalnym. W tej Adhortacji apostolskiej słowa „Synod” lub „Ojcowie Synodalni” czy też „Aula Synodalna” odnoszą się zawsze do IV Ogólnego Zgromadzenia Synodu Biskupów, dotyczącego katechezy, który odbył się w Rzymie w październiku 1977.

^7. Por. Synod Biskupów, Współczesna katecheza, zwłaszcza dzieci i młodzieży, Orędzie do Ludu Bożego. Wydanie łacińskie Citta del Vaticano, 28 października 1977; por „L'Osservatore Romano” (30 października 1977), ss. 3-4.

^8. Por. AAS 69 (1977), s. 633.

^9. J 1, 14.

^10. J 14, 6.

^11. Ef 3, 9. 18-19.

^12. Por. J 14, 6.

^13. J 7, 16. Ten temat jest często powtarzany w Ewangelii: por. J 3, 34; 8, 28; 12, 49-50; 14, 24; 17, 8. 14.

^14. 1 Kor 11, 23; słowo „przekazać” użyte tu przez św. Pawła, jest również często stosowane w Adhortacji apostolskiej Evangelii nuntiandi, dla lepszego określenia działalności Kościoła ewangelizujacego, np. numery 4, 15, 78, 79.

^15. Dz 1, 1.

^16. Mt 26, 55; por. J 18, 20.

^17. Mk 10, 1.

^18. Mk 1, 22; por. także Mt 5, 2; 11, 1; 13, 54; 22, 16; Mk 2, 13; 4, 1; 6, 26; Łk 5, 3. 17; J 7, 14; 8, 2 itd.

^19. Łk 23, 5.

^20. W prawie 50 miejscach czterech Ewangelii tytuł ten zostaje przypisany Jezusowi. Jest ten tytuł odziedziczony z całej Tradycji żydowskiej, ale obdarzony nowym znaczeniem, które sam Chrystus często naświetla.

^21. Por. m.in. Mt 8, 19; Mk 4, 38; 9, 38; 10, 35; 13, 1; J 11, 28.

^22. Mt 12, 38.

^23. Łk 10, 25; por. Mt 22, 16.

^24. J 13, 13-14; por. także Mt 10, 25; 26, 18 i in.

^25. Mt 23, 8. Św. Ignacy Antiocheński podejmuje to stwierdzenie i komentuje je w ten sposób: „Przez nią (tzn. przez tajemnicę śmierci Chrystusa) otrzymaliśmy wiarę i dla niej cierpimy, by się stać uczniami Jezusa Chrystusa, jedynego naszego Nauczyciela” (List do Magnezjan, IX, 1. Funk 1, 239, POK I, s. 219).

^26. J 3, 2.

^27. Wyobrażenie Chrystusa, Nauczyciela, przedstawiające Go jako nauczającego, pojawia się już w rzymskich katakumbach. Często spotyka się je w mozaikach rzymsko-bizantyjskiej sztuki III i IV w. Później artyści średniowieczni z upodobaniem sporządzali takie wizerunki w katedrach romańskich czy gotyckich.

^28. Mt 28, 19.

^29. J 15, 15.

^30. Por. J 15, 16.

^31. Dz 2, 42.

^32. Dz 4, 2.

^33. Por. Dz 4, 18; 5, 28.

^34. Por. Dz 4, 19.

^35. Por. Dz 1, 25.

^36. Por. Dz 6, 8 nn; por. też relację o Filipie katechizujacym urzędnika królowej etiopskiej: Dz 8, 26 nn.

^37. Por. Dz 15, 35.

^38. Dz 8, 4.

^39. Dz 28, 31.

^40. Por. encyklikę Mater et Magistra Jana XXIII, AAS 53 (1961), s. 401: Kościół jest „Matką”, rodzi bowiem ciąle przez chrzest nowe dzień i powiększa w ten sposób rodzinę Bożą. Jest „Mistrzynią”, gdyż dba o to, aby jej dzieci wzrastały w łasce chrztu, a żywi ich sensu fidei nauczając je prawd wiary.

^41. Przykładowo można wspomnieć: List św. Klemensa Rzymskiego do Koryntian, Didache, Epistola Apostolorum, pisma św. Ireneusza, biskupa Lionu (Demonstratio apostolicae praedicationis i Adversus haereses), Tertuliana (De baptismo), Klemensa z Aleksandrii (Pedagogus), św. Cypriana (Testimonia ad Quirinum), Orygenesa (Contra Celsum) itd.

^42. Por. 2 Tes 3, 1.

^43. SOBÓR WAT. II, Dekl. o wolności religijnej Dignitatis humanae, nr 2: AAS 58 (1966), s. 930.

^44. Por. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (ONZ) z dnia 10 grudnia 1948, Art. 18; Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (ONZ) z 19 grudnia 1966, Art. 4; Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, par. VIII.

^45. Synod Biskupów, Współczesna katecheza, zwłaszcza dzieci i młodzieży, Orędzie do Ludu Bożego, numery 1 i 4: Wydanie cyt., ss. 3-4 i 6-7; por, „L'Osservatore Romano” (30 października 1977), s. 3.

^46. Tamże, s. 6. Wydanie cyt., ss. 7-8.

^47. Kongregacja do Spraw Duchowieństwa, Ogólna Instrukcja Katechetyczna, numery 17-35: AAS 64 (1972), ss. 110-118.

^48. Por. numery 17-24 AAS 68 (1976), ss. 17-22.

^49. Por. Synod Biskupów, Współczesna katecheza, zwłaszcza dzieci i młodzieży, Orędzie do Ludu Bożego, nr 1: Wydanie cyt., ss. 3-4; por. „L'Osservatore Romano” (30 października 1977, s. 3).

^50. Przemówienie na zakończeniu Synodu, 29 października 1977, AAS 69 (1977), s, 643.

^51. Tamże.

^52. Ogólna Instrukcja Katechetyczna, numery 40 i 46; AAS 64 (1972), ss. 121 i 124-125.

^53. Por. Dekret o posłudze i życiu kapłanów Presbyterorum ordinis, nr 6: AAS 58 (1966), s. 999.

^54. Por. Ordo initiationis christianae adultorum.

^55. Por. Ef 4, 13.

^56. Por. 1 P 3, 15.

^57. Por. Konstytucja dogm. o Objawieniu Bożym Dei Verbum, numery 10 i 24: AAS 58 (1966); ss. 822 i 828, 829; por. także Kongregacja do Spraw Duchowieństwa: Ogólna Instrukcja Katechetyczna, nr 45: AAS 64 (1972), s. 124, gdzie są dobrze przedstawione główne i dodatkowe źródła katechezy.

^58. Por. Ordo Initiationis christianae adultorum, numery 25-26; 183-187.

^59. Por. AAS 60 (1968), ss. 436-445. Oprócz tych wyznań wiary o wielkiej doniosłości, w chrześcijańskiej kulturze niektórych krajów, przekazanej przez przodków, mają miejsce popularne wyznania wiary; por. to, co powiedziałem młodzieży gnieźnieńskiej 3 czerwca 1979 r, o pieśni - orędziu, zwanym Bogurodzicą: „Jest ona nie tylko pieśnią. Jest równocześnie wyznaniem wiary, jest polskim symbolem, polskim credo, jest katechezą, jest nawet dokumentem chrześcijańskiego wychowania. Główne prawdy wiary i zasady moralności weszły w nią. Nie jest tylko zabytkiem. Jest dokumentem życia”. Pieśń ta została także nazwana „Katechizmem polskim”: por. AAS 71 (1979), s. 754; por. też JAN PAWEŁ II, Przemówienia, Homilie, Kraków 1979, ss. 53-54.

^60. Nr 25: AAS 68 (1976), s. 23.

^61. Tamże, szczególnie numery 26-39; „Istotne elementy” orędzia chrześcijańskiego są jeszcze bardziej systematycznie wyjaśniane w Ogólnej Instrukcji Katechetycznej, numery 47-69: AAS 64 (1972), ss. 125-141; tu znajduje się również norma ustalająca istotną doktrynę, jaką ma zawierać katecheza.

^62. Można się tu odnieść również do traktującego o tej sprawie rozdziału Ogólnej Instrukcji Katechetycznej, numery 37-46 (wydanie cyt., ss. 120-125).

^63. Rz 1, 19.

^64. Dz 17, 23.

^65. Por. Ef 33.

^66. Por. Ef 2, 18.

^67. Por. Dz 20, 28.

^68. SOBÓR WAT. II, Konstytucja duszp. o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, nr 39: AAS 58 (1966), ss. 1056-1057.

^69. Rz 6, 4.

^70. 2 Kor 5, 17.

^71. Por. tamże.

^72. Rz 6, 23.

^73. Por. PAWEŁ VI, Adhort. apost. Evangelii nuntiandi, numery 30-38: AAS 6A (1976), ss. 25-30.

^74. Por. Catechismo magiore, Cześć V, Rozdz. 6, numery 965-966.

^75. Por. Flp 2, 17.

^76. Rz 10, 8.

^77. Flp 3, 8.

^78. Por. Ef 4, 20-21.

^79. Por. 2 Tes 2, 7.

^80. J 6, 69; por. Dz 5, 20; 7, 38.

^81. Dz 2, 28 z cytatem z Ps 16, 11.

^82. Por. cały Dekret o ekumenizmie Unitatis redintegratio AAS 57 (1965), ss. 90-112.

^83. Por. tamże, nr 5 wyd. cyt., s. 96; por. także SOBÓR WAT. II, Dekret o działalności misyjnej Kościoła Ad gentes, nr 15: AAS 58 (1966), ss. 963-965; Kongregacja do Spraw Duchowieństwa: Ogólna Instrukcja Katechetyczna, nr 27: AAS 64 (1972), s. 115.

^84. Por. SOBÓR WAT. II, Dekret o ekumenizmie Unitatis redintegratio, numery 3 i 4, AAS 57 (1965), ss. 92-96.

^85. Por. tamże, nr 3; wydanie cyt., s. 93.

^86. Por. tamże; por. także Konstytucja Dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, nr 15: AAS 57 (1965), s. 19.

^87. Łk 12, 32.

^88. Por. SOBÓR WAT. II, Konstytucja duszp. o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes AAS 58 (1966), ss. 1025-1120; PAWEŁ VI, Encyklika Populorum progressio AAS 59 (1967), ss. 257-299; List apostolski Octogesima Adveniens: AAS 63 (1971), ss. 401-441; Adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi AAS 68 (1976), ss. 5-76.

^89. Mt 1, 16.

^90. Por. SOBÓR WAT. II, Dekret o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele Christus Dominus, nr 14: AAS 58 (1966), s. 679; Dekret o działalności misyjnej Kościoła Ad gentes nr 14: AAS 58 (1966) ss. 962-963; Kongregacja do Spraw Duchowieństwa, Ogólna Instrukcja Katechetyczna, nr 20: AAS 64 (1972), s. 112; por. także Ordo Initiationis christianae adultorum.

^91. Por. nr 58: AAS 68 (1976), ss. 46-49.

^92. Synod Biskupów, Współczesna katecheza, zwłaszcza dzieci i młodzieży, Orędzie do Ludu Bożego, numery 7-10: wydanie cyt., ss. 9-12; por. „L'Osservatore Romano” (30 października 1977, s. 3).

^93. Por. Kongregacja do Spraw Duchowieństwa, Ogólna Instrukcja Katechetyczna, numery 119-121; 134: AAS 64 (1972), ss. 166-167, 172.

^94. Por. AAS 71 (1979), s. 607.

^95. Por. Rz 16, 25; Ef 3, 5.

^96. Por. 1 Kor 1, 17.

^97. Por. 2 Tm 1, 14.

^98. Por. J 1, 16; Ef 1, 10.

^99. Enc. Redemptor hominis, numery 15-16: AAS 71 (1979), ss. 286-295.

^100. Por. Mt 5, 13-16.

^101. PAWEŁ VI, Enc. Ecclesiam Suam, cz. III: AAS 56 (1964), ss. 637-659.

^102. Por. Hbr 11, 27.

^103. 1 Kor 13, 12.

^104. Por. 1 Tm 6, 16.

^105. Hbr 11, 1.

^106. Por. Mt 2, 1 nn.

^107. Blaise Pascal, Le mystere de Jésus: Pensées, (wydanie Brunschviega) nr 553. W języku polskim: Tajemnica Jezusa. Myśli (wg wyd. Chevaliera) nr 736; Warszawa 1968, s. 326.

^108. PAWEŁ VI, Uroczyste Wyznanie Wiary, nr 4: AAS 60 (1966), s. 434.

^109. PAWEŁ VI, Adhort. apost. Quinque iam anni: AAS 63 (1971), s. 99.

^110. Por. 1 Tm 1, 3 nn.; 4, 1 nn.; 2 Tm 2, 14 nn.; 4, 1-5; Tt 1, 10-12; por. także Adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi, nr 78: AAS 68 (1976), s. 70.

^111. Enc. Redemptor hominis, nr 10: AAS 71 (1979), s. 274; w języku polskim, Citta del Vaticano (1979), s. 27.

^112. De catechizandis rudibus: PL, 40, 310-347.

^113. Por. Dekret o Pasterskich zadaniach Biskupów w Kościele Christus Dominus, nr 14: AAS 58 (1966), s. 679.

^114. Dekret o posłudze i życiu kapłanów Presbyterorum ordinis, nr 6: AAS 58(1966), s. 999.

^115. Lm 4, 4.

^116. Ef 4, 5-6.

^117. Por. SOBÓR WAT. II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum concilium, numery 35, 52: AAS 56 (1964), 109, 114; por. także Institutio generalis Missalis Romani, promulgowane Dekretem Kongregacji Obrzędów z dn. 6 kwietnia 1969, nr 33 oraz to, co powyżej w Rozdziale VI powiedziane jest o homilii.

^118. Już od wczesnego średniowiecza synody prowincjalne przypominały rodzicom ciążący na nich obowiązek wychowania dzieci w wierze: por. VI Synod w Arles (813), kan. 19; Synod w Moguncji (813) kanony 45, 47; Synod w Paryżu (829), Ks. I, Rozdz, 7 Mansi, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima cllectio, XIV, 62, 74, 542. Z nowszych dokumentów trzeba przypomnieć Encyklikę Piusa XI, Divini illius Magistri, z 31 grudnia 1929: AAS 22 (1930), ss. 49-86; liczne przemówienia i orędzia Piusa XII; a przede wszystkim dokumenty Soboru Watykańskiego II: Konstytucja Dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, numery 11, 35: AAS (1965), ss. 15, 40; Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem, numery II, 30: AAS 58 (1966), ss. 847, 860; Konstytucja Duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes nr 52: AAS 58 (1966), s. 1073; a szczególnie Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim Gravissimum educationis, nr 3: AAS 58 (1966), s. 731.

^119. Por. SOBÓR WAT. II, Dekl. o wychowaniu chrześcijańskim Gravissimum educationis, nr 3: AAS 58 (1966), s. 731.

^120. SOBÓR WAT. II, Konstytucja dogm. o Kościele Lumen gentium, nr 11: AAS 57 (1965), s. 16; por. Dekret o apostolstwie Świeckich Apostolicum actuositatem, nr 11: AAS 58 (1966), s. 848.

^121. Adhort. apost. Evangelii nuntiandi, nr 77: AAS 6A (1976), s. 69.

^122. J 14, 26.

^123. J 16, 13.

^124. In Iohannis Evangelium Tractatus, 97, 1: PL 35, 1877; PSP XV s. 232.

^125. J 15, 26-27.

^126. Por. Rz 8, 14-17; Ga 4, 6.

^127. Rz 8, 15.

^128. 1 Kor 12, 3.

^129. Por. 1 Kor 12, 4-11.

^130. Ef 5, 18.

^131. Retractationum liber I, 23, 2: PL 32; PSP XXII, s. 235.

^132. Nr 75: AAS 68 (1976), s. 66.

^133. Por. Łk 2, 52.

^134. Por. J 1, 14; Hbr 10, 5; S. Th. IIIa, Q. 12, a 2; a 3, ad 3.

^135. Por. Łk 2, 51.

^136. Por. J 6, 45.

^137. Por. Sermo 25, 7: PL. 46, 937-938.

^138. Mt 28, 19.