Kard. Joseph Ratzinger

KILKA UWAG OGÓLNYCH NA TEMAT ZASAD I KWESTII DOKTRYNALNYCH

W tej krótkiej wypowiedzi zamierzam jedynie sformułować kilka ogólnych uwag na temat zasad i kwestii doktrynalnych, stanowiących podłoże omawianej Instrukcji o charakterze zasadniczo dyscyplinarnym i pastoralnym, biorąc pod uwagę sytuacje występujące we współczesnej rzeczywistości Kościoła.

I. Wydaje mi się jednak, że na początku należy przypomnieć, iż zasadnicze odpowiedzi na pytania dotyczące doktrynalnego i pastoralnego aspektu tej sprawy znajdują się już — by pozostać w kręgu najnowszych dokumentów papieskich — w adhortacjach apostolskich Jana Pawła II Christifideles laici i Pastores dabo vobis. Przydatność, a wręcz niezbędność omawianej Instrukcji można dostrzec wyraźnie w świetle sytuacji, którą obserwujemy w wielu określonych środowiskach kościelnych, a która każe domagać się wiernego stosowania przez Kościoły partykularne zasad i norm zawartych w Magisterium i w powszechnym prawodawstwie Kościoła.

Zważywszy na sytuację panującą w niektórych Kościołach lokalnych, zwłaszcza w środkowej i północnej Europie oraz w różnej mierze także w pewnych regionach Ameryki Północnej i Australii, a ponadto ze względu na ryzyko, że nadużycia w sferze udziału wiernych świeckich w sakramentalnej posłudze kapłanów mogą się rozpowszechnić także w innych regionach, wydało się ze wszech miar konieczne i pilne wyjaśnienie spraw związanych z różnymi formami współpracy wiernych świeckich, którzy pomagają kapłanom w pełnieniu ich posługi.

Wyjaśnienie to potrzebne jest także po to, aby z jednej strony uniknąć dewaluacji posługi wynikającej ze święceń oraz swoistej «protestantyzacji» pojęcia posługi i samego Kościoła, z drugiej zażegnać niebezpieczeństwo «klerykalizacji» świeckich.

II. Instrukcja wyjaśnia zagadnienia zarówno doktrynalne, jak dyscyplinarne, a piętnując określone przejawy nadużyć i wypaczeń wskazuje zarazem, w jaki sposób należy dążyć do pełnej waloryzacji powołania i misji wiernych świeckich w Kościele.

1. Przynajmniej w niektórych częściach świata zachodniego obserwujemy stopniową relatywizację posługi kapłańskiej, której przyczyną jest z jednej strony zanik świadomości, czym jest sakrament święceń, a z drugiej rozpowszechnianie się swoistej posługi paralelnej, pełnionej przez tak zwanych «asystentów» lub «współpracowników» duszpasterskich, których — tak samo jak kapłanów — określa się mianem duszpasterzy. Odgrywają oni przewodnią rolę we wspólnocie, podczas nabożeństw wdziewają szaty liturgiczne i na zewnątrz nie różnią się niczym od kapłanów. Ryzyko związane z klerykalizacją świeckich, pełniących funkcje duszpasterskie, polega na tym, że zasadnicza różnica między kapłaństwem powszechnym a służebnym stanie się niewidoczna i prawie niezrozumiała. Jednocześnie wierny świecki, który przez długi czas, a nawet przez całe życie pełni funkcje duszpasterskie typowe dla kapłana, wyjąwszy sprawowanie Eucharystii i spowiedzi sakramentalnej, w rzeczywistości nie jest już naprawdę świeckim i traci swą tożsamość w życiu i misji Kościoła. Zadania i funkcje sprawowane «zastępczo» w wielu przypadkach stają się w istocie integralną częścią nowego rodzaju «posługi», która powiela posługę kapłanów.

2. Jest zatem oczywiste, że Instrukcja nie ogranicza bynajmniej właściwie rozumianego udziału wiernych świeckich w apostolstwie ewangelicznym i kościelnym, a przeciwnie — wyraża poparcie dla niego i zachęca do rozwijania go we właściwym kierunku, zgodnym z katolicką eklezjologią; zarazem jednak przeciwstawia się tendencji — na którą zwraca uwagę już adhortacja Christifideles laici — do «klerykalizacji» wiernych świeckich oraz do «tworzenia w Kościele de facto odrębnej struktury posług, równoległej w stosunku do tej, która ma swą podstawę w sakramencie kapłaństwa» (Christifideles laici, 23).

Podstawą doktrynalną, na której opiera się tutaj Instrukcja, jest podwójna zasada, mówiąca o jedności misji Kościoła, w której mają udział wszyscy ochrzczeni, a zarazem o istotnej różnicy między posługą pasterzy, zakorzenioną w sakramencie święceń, a innymi posługami, urzędami i funkcjami w Kościele, które są zakorzenione w sakramentach chrztu i bierzmowania.

III. Instrukcja trafnie wyróżnia trzy typy zadań i posług, poprzez które wierni świeccy uczestniczą w jedynej misji Kościoła:

1. zadania i posługi związane z apostolatem świeckich, to znaczy z właściwym im sposobem uobecniania Chrystusa w rzeczywistości doczesnej i społecznej;
2. zadania i posługi pełnione w różnych strukturach organizacyjnych Kościoła, które zostają powierzone świeckim przez kompetentną władzę kościelną pod postacią urzędów i funkcji;
3. zadania i posługi właściwe dla szafarzy wyświęconych, które jednak ze szczególnych i ważnych powodów, konkretnie zaś z powodu braku kapłanów i diakonów (miejmy nadzieję chwilowego) są tymczasowo spełniane przez świeckich, którzy uzyskali stosowne uprawnienia lub mandat od kompetentnej władzy kościelnej. Chodzi w tym przypadku o wspomniane już zadania zastępcze, nie wynikające bezpośrednio z samego charakteru sakramentu kapłaństwa.

Instrukcja uznaje, że w ostatnich latach wzrosła współodpowiedzialność i działalność świeckich zarówno w sferze ewangelizacji i katechezy, jak i animacji liturgicznej. Pragnie jednak skorygować pewne tendencje do nazbyt swobodnego traktowania praw i przepisów kanonicznych, a także przeciwstawić się zamieszaniu doktrynalnemu, które skłania do opinii, że w istocie rzeczy posługa świeckich i posługa kapłanów są sobie zasadniczo równe, przez co kształtuje «funkcjonalistyczną» wizję posługi, która rozpatruje posługę «pasterza» z perspektywy funkcji, a nie jej ontologicznej rzeczywistości sakramentalnej: «sam fakt wykonywania tych zadań [zastępczych] nie czyni człowieka świeckiego pasterzem, bowiem o urzędowej naturze posługi nie stanowi rodzaj spełnianej funkcji, lecz przyjęcie sakramentalnych święceń» (Christifideles laici, 23).

Jest też zrozumiałe, że zasady i normy przypomniane przez Instrukcję nakazują, aby wierni świeccy, którzy współpracują z posługą pasterską kapłanów, otrzymali stosowną formację teologiczną i pastoralną. Właśnie po to, by przeciwstawić się funkcjonalistycznej, pragmatycznej i utylitarystycznej koncepcji posługi w Kościele, należy jednoznacznie głosić doktrynę o naturze kapłaństwa służebnego oraz o jedności i różnorodności zadań służących budowie Ciała Chrystusa. Kościoły partykularne, a zwłaszcza biskupi i kapłani muszą zadbać o zapewnienie należytej formacji doktrynalnej swoim świeckim współpracownikom, tak aby mogli oni wypełniać swoje specyficzne zadania z głębokim sensus Ecclesiae; zarazem powinni też odczuwać konieczność rozwijania duszpasterstwa powołaniowego, aby wzrastała liczba kandydatów do kapłaństwa służebnego.

Kard. Joseph Ratzinger
Prefekt Kongregacji Nauki Wiary

wyślij znajomym

Zobacz także: Jacek Wł. Świątek, Dylematy żurawia i czapli Benedykt XVI, Bądźcie "sługami miłości" Przemysław Kucharczak, GN: Prezent za cudze Adam Sikora, Testament życia - co na to Kościół? Janusz Kochanowski, Jacek Dziedzina, Sędziokracja Zbigniew Gaczyński, II Synod diecezji radomskiej Arkadiusz Nocoń, Rafał Kalinowski (2) Arkadiusz Nocoń, Rafał Kalinowski (1) Arkadiusz Nocoń, Jozafat (2) Arkadiusz Nocoń, Jozafat (1)

Komentarze internautów: Dodaj swój komentarz