Renata Krzyszkowska

Kosmiczne oko

Kosmiczny Teleskop Hubble'a ma już 19 lat. Jego misja jest jedną z najdłuższych, najdroższych, ale i najbardziej owocnych, jakie przeprowadził człowiek w kosmosie. Dostarczone przez nią dane zrewolucjonizowały współczesną kosmologię. Wysłużony sprzęt trzeba konserwować. Na 12 maja przewidziany jest start czwartej już misji serwisowo-naprawczej.

Teleskop Hubble’a (nazwany tak na cześć amerykańskiego astronoma Edwina Hubble'a) został wyniesiony na orbitę okołoziemską 25 kwietnia 1990 r. Jest efektem współpracy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej. Swym wyglądem przypomina tubę wielkości autobusu. Krążąc 600 km nad ziemią, fotografuje planety, gwiazdy i odległe galaktyki (gromady miliardów gwiazd). Jest bardzo pracowity, jego „oczy” penetrują Wszechświat 24 godziny na dobę, 365 dni w roku, i wszystko przy prędkością ponad 28 tysięcy kilometrów na godzinę. Okrążenie kuli ziemskiej zajmuje mu półtorej godziny.

Rejestrowany prze teleskop obraz jest od razu przerabiany na dane cyfrowe i przez satelity przesyłany na ziemię. Najpierw trafiają one do stacji White Sands w stanie Nowy Meksyk, skąd przesyłane są do głównego centrum dowodzenia Goddard Space Flight Center, które mieści się w Greenbelt, w stanie Maryland. To stąd kontrolerzy sterują ruchem kosmicznego obserwatorium. Ich sygnał nadawczy przechodzi przez satelity i jest odbierany przez pokładowe komputery teleskopu. Przekazywane dane są przetwarzane, analizowane i archiwizowane przez setki naukowców. Nie mniej liczna grupa inżynierów i techników czuwa nad sprawnością pokładowych urządzeń, właściwym położeniem teleskopu i wyznaczaniem kierunków obserwacji.

Dlaczego teleskop umieszczono w kosmosie? Bo stamtąd widać lepiej. Na Ziemi obserwacje utrudnia ziemska atmosfera. To dzięki niej w dzień niebo jest błękitne (a nie czarne jak w rzeczywistości), a gwiazdy niewidoczne. W nocy, nawet jeśli gwiazd nie zasłaniają chmury i tak ich obserwacja jest utrudniona, bo z powodu falowania atmosfery cały czas migocą. Na orbicie okołoziemskiej obserwacjom nic nie przeszkadza.

Dzięki niezwykle precyzyjnym zdjęciom wykonanym przez kosmiczny teleskop udało się oszacować wiek Wszechświata na 13-14 miliardów lat. Kosmiczne obserwatorium odegrało też kluczową rolę w odkryciu ciemnej energii, tajemniczej siły, która sprawia, że galaktyki oddalają się od siebie z niewyobrażalną prędkością, a oddalanie to cały czas przyspiesza. Teleskop pokazał galaktyki we wszystkich stadiach ich rozwoju, a także spektakularne kolizje galaktyk. Odkrył wielkie rozbłyski promieni gamma, niewiarygodnie potężne wybuchy energii w odległych galaktykach towarzyszące zapadaniu się bardzo masywnych gwiazd. Znalazł też dowody na istnienie czarnych dziur w centrach galaktyk. A to wszystko to tylko cząstka jego wielkiego wkładu w rozwój astrofizyki. Na podstawie jego danych napisano tysiące artykułów i prac naukowych.

W czasie planowanej misji naprawczej teleskop na krótko przerwie pracę, zostanie przechwycony przez prom kosmiczny i otrzyma m.in. nowe baterie, żyroskopy i sprzęt do obserwacji materii międzygwiezdnej w ultrafiolecie.

Pierwotnie misja teleskopu miała trwać 15 lat, ale z uwagi na jego niebywałe osiągnięcia przedłużono ją do 2013 r. Wtedy zastąpi go jeszcze doskonalszy i bardziej precyzyjny James Webb Space Teleskope. Zwierciadło teleskopu Hubble'a ma średnicę 2,4 m. Zwierciadło nowego aż 6,6 m. Naukowcy już zacierają ręce.

opr. aś/aś