słodki cukiereczek
Strona główna Opoki | Liturgia na dziś | Baza Mszy św. | Porozmawiajmy o wierze | Życie Kościoła | Jan Paweł II | Dołącz do grona darczyńców

Opoka jest przydatna? Wpłać darowiznę
Zapraszamy do czytelni Według autorów Według dziedzin Według tematów Wyszukaj Na zakupy!





Audiobooki w odcinkach




Wiadomości


 




Rozważania adwentowe

ks. Tomasz Jelonek

UZUPEŁNIENIE

ZWYCZAJE WIGILIJNE I KOLĘDY

W naszych rozważaniach doszliśmy do Wigilii Bożego Narodzenia. Jest to dzień, z którym wiążą się bardzo liczne zwyczaje, będące odbiciem inkulturacyjnej roli treści biblijnych.

Jakże się to dziwnie splata: chrześcijańska wiara, że oto zaczyna się nowy czas, bo na świat przychodzi Zbawiciel:

- Ptaki niby dzwoneczki cieszą się kolędą -
Chrystus nam się narodził i nowe dni będą -

z głęboko zakorzenionym przekonaniem, że wigilia Bożego Narodzenia jest tym dniem, w którym następuje odnowienie dziejów, że jest to dzień pierwszy, tak jak w raju był pierwszy dzień, że wszystko zacznie się od początku. Rozpocznie się nowy czas, nowy rok, a każdy nowy rok jest powtórzeniem roku poprzedniego a zarazem roku pierwszego, w którym Bóg stworzył świat.

W raju nie było śmierci i podziału na żywych i umarłych, nie było wrogości między ludźmi i zwierzętami. Wszystko współistniało w miłości. Wigilia stanowiła w chłopskiej świadomości powtórzenie takiej rajskiej sytuacji, a uczta wigilijna odzwierciedlała owo wszechpojednanie: żywych i umarłych (dusze przodków przychodzą w tę noc i trzeba zostawić im wolne miejsce przy stole), zwierząt i ludzi (zwierzęta mówią ludzkim głosem, ludzie zapraszają je do domów, dzielą się z nimi opłatkiem)(E. Ferenc-Szydełkowa, Rok kościelny a polskie tradycje, Poznań 1988, s. 49).

Cytowana Autorka podaje również, że od pasterki w pierwszy dzień Świąt nie wolno było hałasować, kołatać, stukać, aby w ten sposób nie zbudzić śpiącego Dzieciątka. W tym zwyczaju przejawiała się wiara, że Jezus urodził się nie gdzieś daleko w Betlejem, ale rodzi się każdej ludzkiej społeczności na rodzimej ziemi.

Okres Bożego Narodzenia to okres śpiewania kolęd, pieśni o bardzo różnym charakterze, religijnym i świeckim, dworskim i ludowym, ale w tradycji polskiej ściśle związanych z tajemnicą narodzin Zbawiciela.

W polskiej tradycji religijnej, ludowej i literackiej kolędy trwają już kilkaset lat i ciągle są żywą tkanką obrzędowości tego pięknego okresu w kalendarzu liturgicznym. Nigdzie w świecie kolęda nie jest tak rozwinięta jak w Polsce. Jest ona żywym świadectwem szczególnego umiłowania przez Polaków Dzieciątka, które zmieniło bieg historii całej ludzkości...

Kolędy zrosły się nierozerwalnie z kulturą polską, stały się nawet jej organiczną częścią, niemalże wyznacznikiem, pierwszą perłą poetycką tej kultury. Wielcy poeci, pisarze, kompozytorzy wracają do tych przedziwnych pieśni w swoich utworach. Przytoczmy tutaj chociażby słynne scherzo Fryderyka Szopena, które zawiera motyw Lulajże, Jezuniu, czy kolędy z Dziadów Adama Mickiewicza. Polska kolęda... jest wspaniałym poetyckim plonem polskiej kultury narodowej, a zwłaszcza ludowej. Pieśń kolędowa była pierwszą formą poezji polskiej obejmującą wszystkie stany i stała się ulubioną pieśnią wszystkich Polaków. Było to możliwe dlatego, że polskie kolędy szybko przestały być utworami ściśle religijnymi. Zaczęły w nich pojawiać się motywy świeckie, polskie pierwiastki obyczajowe, polski żart i humor. Gdyby ktoś znał historię narodzenia Chrystusa tylko z kolęd, mógłby przypuszczać, że narodził się On właśnie w naszym kraju. Żyje w nich bowiem polski lud ze swoimi obyczajami, ze swoim umiłowaniem Dzieciny, uczuciowością i światem wartości...

Zawsze kolęda polska nosiła narodowy rys, brzmią w niej często polskie tańce ludowe: mazurek, oberek, polonez; była też w wielu okresach najbardziej popularną pieśnią patriotyczną...

Teologiczna treść kolędowa jest bardzo spolszczona. Unarodowienie pieśni bożonarodzeniowych miało dwa etapy, z których pierwszy nastąpił w XVII wieku. Zamiast palm pojawiały się świerki, grotę zastąpiła szopa, a pasterze otrzymali polskie imiona. Dzieciątku składano polskie wytwory, polskie potrawy i plony z polskich roślin. Drugie unarodowienie nastąpiło w czasie zaborów, kiedy dołączono treści patriotyczne.

Fragment pochodzi z książki:

ks. Tomasz Jelonek
Rozważania adwentowe

ISBN: 978-83-7720-251-7
wyd.: Wydawnictwo PETRUS 2016

Kolęda wieku XVIII to pieśń dostojna, wzniosła, mająca wiele cech narodowych. W kolędach tych można dostrzec niekiedy wpływy sentymentalizmu, często widać czułość i tkliwość. Najpiękniejszą polską kolędą jest Pieśń o Narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego. Tekst tej kolędy powstał przed rokiem 1790, a więc ma ona ponad 200 lat, i tak samo zachwyca dzisiaj nas wszystkich. Jest to małe arcydzieło, perła poetycka. Zadziwia bogactwem myśli teologicznej i wirtuozerią formalną opartą na kontrastach, antytezach, bo przecież Niepojęty Bóg się narodził jako Dziecina w ubogiej stajni. Ogień krzepnie, Blask ciemnieje, Ma granice Nieskończony! Pieśń ta przetrwała do dziś w prawie niezmienionym kształcie i jest znana jako Bóg się rodzi.

Jednak dzisiaj, w dobie kultury konsumpcyjnej, również nad kolędami zawisło niebezpieczeństwo (K. Ożóg, Z narodzenia Pana dzień dziś wesoły. Kilka myśli o polskich kolędach, „Źródło” 2/2002, s. 12n).

opr. ab/ab






 wyślij znajomym

Zobacz także:
Witold Dudziński, Rozrywają nasze rodziny
Andrzej Siwiecki, Z pamiętnika ojca i syna
Jarosław Kumor, Nie gasić dziecięcego ducha
Stefan Truszczyński, Maria Górska, Wiara czyni cuda
Paweł Siedlanowski, Kochaj i wymagaj
Agnieszka Czylok, Oto Matka twoja!
Papież Franciszek, Człowiek nie może żyć bez nadziei
Marek Chmielewski SDB, Istotny margines
Piotr Lorek SDB, Serce rozrabiaki
Papież Franciszek, Bliskość Boga wobec ludzkości
Komentarze internautów:

Benedykt XVI | Biblioteka audio i wideo | Czytelnia | Dane nt. Kościoła | Edukacja Ekonomiczna | Felietony, komentarze | Filozofia | Galeria zdjęć | Inne nauki |
Europa, Polska, Kościół | Internet i komputery | Jan Paweł II | Katalog adresów | Katechetom i duszpasterzom | Kultura | Księgarnia religijna | Liturgia - na dziś i na niedziele | Mapa serwisu | Msze św. - gdzie, kiedy? | Nauczanie | Noclegi w Polsce | Noclegi, hotele w Polsce | Nowości na naszych stronach | Papież Franciszek | Pielgrzymki piesze - ePielgrzymka | Rekolekcje | Rodzina | Sekty | Serwis informacyjny | Słownik | Sonda | Święci patroni | Szukaj | Tapety i dzwonki religijne | Teologia | Twój głos w dyskusji | Varia | Życie Kościoła