Gianfranco Ravasi

Moja księga przemyśleń

Prowokujące refleksje na każdy dzień

ISBN: 978-83-60703-61-8

wyd.: Wydawnictwo SALWATOR 2007

10 maja

Duch prawa

Tym razem cytat znalazłem w pobliskim księgozbiorze w oficjalnym biurze Prefekta Biblioteki Ambrozjańskiej. Tu bowiem przechowuje się rękopis dzieła O zbrodniach i karach (choć tytuł pierwotny brzmiał O karach i zbrodniach), które Cesare Beccaria zredagował w 1764 r. To interesujące zdanie dotyczy tematu dwuznacznego z natury, tematu "ducha prawa" (pamiętamy także dzieło Monteskiusza O duchu praw z 1748 r.), albowiem sztywne zachowywanie norm może się stać źródłem nadużyć i niesprawiedliwości. Dlatego też w różnych systemach prawnych uwzględniono pewne korekty, jak choćby okoliczności łagodzące.

Dosłowne stosowanie reguł - a dotyczy to również religii - może być czymś nieludzkim, jak ostrzegał już św. Paweł: "Litera bowiem zabija, Duch zaś ożywia" (2 Kor 3, 6). Mimo to ma rację także Beccaria, obdarzony jednak pewną wrażliwością, jeśli właśnie w tej książce występował przeciwko karze śmierci jako zbytecznej i niesprawiedliwej. Rzeczywiście - a to dzieje się często właśnie dziś - za sprawą dobrych intencji czy wątpliwych wyborów prawo można uczynić niemal bezbronnym, odwołując się do jego ducha i stopniowo likwidując to, co stanowiło istotę sprawiedliwości. Jest rzeczą konieczną godzić rygor i zrozumienie, ale nie do tego stopnia, by obywatel bezkarnie i bezczelnie mógł uniknąć zasadniczego postanowienia normy. Właściwa jest zatem taka łagodność, jaka nie przeradza się w pobłażliwość.

opr. aw/aw