słodki cukiereczek

Drodzy Czytelnicy,

Każdego dnia miliony ludzi szukają Tego, który zaspokoi tęsknotę ich serc. Sam do nich nie dotrzesz, lecz z Opoką przemówisz do 4 mln osób! Wyraź swoją troskę o dzieło ewangelizacji i twórz z nami jeden z największych portali katolickich.

Potrzebujemy zebrać deklaracje regularnych, comiesięcznych wpłat po 10zł (lub więcej) od 4000 osób. Mała kwota ma ogromne znaczenie, jeśli dodasz ją do kilku tysięcy innych!

Ustaw stały przelew na konto: 65 1240 2034 1111 0000 0306 7501, z tytułem "Wspieram Opokę regularnie". Powiadom nas o tym pisząc na wspieram_regularnie@opoka.org.pl - będziemy w kontakcie!

Kliknij tutaj i zobacz siebie oraz swoich przyjaciół na liście Darczyńców.

Dziękujemy
Zespół Fundacji "OPOKA"

Dołącz do grona Darczyńców!

kwota
Wpłacając zgadzasz się na przetwarzanie danych w celu obsługi darowizny
Strona główna Opoki | Liturgia na dziś | Baza Mszy św. | Porozmawiajmy o wierze | Życie Kościoła | Jan Paweł II | Dołącz do grona darczyńców

Opoka jest przydatna? Wpłać darowiznę
Zapraszamy do czytelni Według autorów Według dziedzin Według tematów Wyszukaj Na zakupy!





Audiobooki w odcinkach







Ks. Tadeusz Ślipko SJ

ZARYS ETYKI OGÓLNEJ

Copyright © Wydawnictwo WAM 2002




Spis treści
Od Autora 5
Rozdział I. Etyka chrześcijańska: czym jest, jej potrzeba i zadania 7
Rozdział II. Etyka chrześcijańska a współczesne kierunki filozoficzno-etyczne 14
elementy metaetyki
Definicja etyki, jej źródła i metoda, etyka a inne nauki
Definicja etyki 21
a) Nauka 22
b) Filozoficzna 22
c) Ogólne zasady i szczegółowe normatywy 23
d) Ludzkie działanie 25
e) Wrodzone człowiekowi zdolności poznawcze 26
Struktura podanej definicji 27
1. Ogólne określenie przedmiotu materialnego i formalnego 27
2. Przedmiot materialny i formalny etyki 28
3. Źródła etyki 28
Metoda etyki 29
1. Historia problemu 29
2. Klasyfikacja stanowisk 33
3. Określenie stanowiska 33
Etyka a metafizyka 38
Etyka a inne nauki 39
1. Etyka a pozostałe dyscypliny filozoficzne 39
2. Etyka a nauki szczegółowe 40
3. Etyka a teologia moralna 40
Podział etyki 41
Konkluzja 44
ogólnofilozoficzne podstawy etyki
Wprowadzenie 47
Tezy z zakresu teorii poznania 48
Tezy z zakresu filozofii człowieka jako osoby 51
Tezy z zakresu filozofii rozumnych działań osoby ludzkiej 55
Podstawy etyki a identyfikacja etyki 59
nauka o aktach ludzkich
Rozdział I. Podstawowe pojęcia z ogólnej teorii aktów ludzkich
Wprowadzenie 61
Rozwój problematyki 61
Wstępne uściślenia terminologiczne 62
Pojęcie aktu rozumnego 63
Pojęcie aktu rozumnego wolnego i rozumnego koniecznego 64
1. Akt rozumny konieczny 64
2. Akt rozumny wolny 66
Podstawowe podziały aktów wolnych 67
1. Akty samorodne i akty nakazane 67
2. Akty w pełni świadome i akty częściowo świadome 69
3. Akty zamierzone aktualnie, wirtualnie i habitualnie 69
Akty niechcenia 71
Akty zachcenia 72
Struktura aktu woli 72
Rozdział II. Przeszkody ograniczające dobrowolność aktów ludzkich
Pojęcie i najważniejsze rodzaje przeszkód aktu ludzkiego 74
Przeszkody aktualne 75
1. Niewiedza 75
2. Uczucia 76
3. Strach 78
4. Przymus 80
Przeszkody habitualne 80
1. Błędne opinie i uprzedzenia 80
2. Wrodzone skłonności i nałogi 81
3. Choroby psychiczne 82
eudajmonologia czyli nauka o celu i szczęściu człowieka
Wprowadzenie 85
Wstępne założenia 86
1. Byt utożsamia się z dobrem 86
2. Dobro jest to byt doskonały, doskonalący i godny pożądania 87
3. Cel jest to dobro zamierzone przez dany podmiot ze względu na nie samo 88
Rozdział I. Geneza, historyczny rozwój oraz sformułowanie podstawowej problematyki celu i sensu ludzkiego życia
Wprowadzenie 90
Skąd się bierze etyczny problem celu? 91
1. Ustalenie faktu 91
2. Egzystencjalne warunki dążenia do celu 92
3. Filozoficzny opis dążenia do celu 92
4. Sformułowanie zagadnienia 95
Problem celu i szczęścia w historii etyki 95
1. Rozwój poglądów 95
2. Klasyfikacja kierunków 98
Wstępne sformułowanie stanowiska etyki chrześcijańskiej 98
nauka o celu ostatecznym
Rozdział II. Istnienie celu ostatecznego
Wprowadzenie 100
Analiza zjawiska dążenia do celu 100
Dokładniejsze sprecyzowanie metodologicznych podstaw zagadnienia 105
Podstawowe pojęcia 107
Istotny sens stanowiska zajętego w zagadnieniu celu i szczęścia człowieka 111
Uzasadnienie tezy 113
Objaśnienie uzasadnienia 115
Rozdział III. Identyfikacja celu ostatecznego oraz jego wewnętrzna konstytucja
Wprowadzenie 117
Kierunki rozwiązania 117
Objaśnienie pojęć 120
Uzasadnienie stanowiska 122
Zagadnienie wewnętrznej konstytucji celu ostatecznego 124
nauka o immanentnym celu życia ludzkiego
Rozdział IV. Pełny rozwój osoby immanentnym celem życia ludzkiego
Wprowadzenie 126
Przedstawienie stanowisk 127
Stanowisko etyki chrześcijańskiej 128
Ogólne wnioski 130
1. Uściślenie terminu „sens” ludzkiej egzystencji 130
2. Strukturalny aspekt dążenia człowieka do szczęścia 131
3. Cel a dobro moralne 132
4. Ogólna charakterystyka zaprezentowanej koncepcji szczęścia 134
Zagadnienia dodatkowe 136
1. Etyczny charakter idei szczęścia i doskonalenia się człowieka 136
2. Eudajmonologia a obiektywny porządek moralny 141
aksjologia etyczna czyli nauka o moralnej specyfikacji aktu ludzkiego i o wartościach moralnych
Wstępne pojęcia i twierdzenia 143
Najogólniejszy podział problematyki etyczno-aksjologicznej 149
nauka o moralnej specyfikacji aktu ludzkiego
Rozdział I. Geneza, historyczny rozwój i sformułowanie podstawowych zagadnień moralnej specyfikacji aktu ludzkiego
Ustalenie faktu wartościowania moralnego 151
Filozoficzny opis zjawiska wartościowania 152
Historyczny rozwój poglądów w sprawie moralnej specyfikacji aktów ludzkich 154
1. Rozwój poglądów 154
2. Klasyfikacja stanowisk 158
Sformułowanie stanowiska 158
Zakresowy obszar aktów prostych 161
Analiza zjawiska wartościowania aktu prosteg 161
Podstawowe pojęcia 167
Uściślenie stanowiska 171
Uzasadnienie 174
Konkluzje 176
1. Pojęcie aktu wewnętrznie dobrego względnie złego 176
2. Zagadnienie aktów moralnie obojętnych 177
Rozdział III. Zagadnienie moralnej specyfikacji aktu złożonego
Filozoficzna analiza aktu złożonego 179
Pojęcie aktu złożonego 181
Sformułowanie tezy i jej uzasadnienie 181
Cel a środki 182
O zażywaniu przyjemności 185
Egzystencjalizm i utylitaryzm w krytycznym naświetleniu 187
nauka o wartościach moralnych
Rozdział IV. Geneza, historyczny rozwój i sformułowanie podstawowej problematyki wartości moralnych
Nawiązanie 189
Ustalenie faktu przeżycia wartości moralnych 190
Filozoficzny opis zjawiska wartości moralnych 191
Historyczny rozwój filozoficznych teorii na temat wartości moralnych 194
1. Przegląd stanowisk 194
2. Klasyfikacja stanowisk 197
Sprecyzowanie stanowiska etyki chrześcijańskiej i podstawowej problematyki 198
Rozdział V. Istnienie obiektywnych i absolutnych wartości moralnych
Wprowadzenie 199
Filozoficzna analiza zjawiska wartości 199
Pojęcia 204
Istotny sens tezy chrześcijańskiej 207
Uzasadnienie tezy 209
1. Źródła argumentacji 209
2. Zasadniczy tok wywodu 211
Zagadnienia dodatkowe 214
Pojęcie dobra godziwego 214
Rozdział VI. Zagadnienie zasady konstytutywnej obiektywnych i absolutnych wartości moralnych 
Wprowadzenie 216
Zasadnicze stanowiska filozoficzno-etyczne 217
Sprecyzowanie stanowiska 220
Znaczenie terminów „zasada konstytutywna” i „natura osoby ludzkiej integralna i celowościowo uporządkowana” 220
Transcendentny wymiar absolutnych wartości moralnych 225
Uzasadnienie zarysowanego poglądu 226
Podstawowe cechy zaproponowanej koncepcji wartości moralnych 226
Zagadnienia końcowe 227
1. Geneza pojęć wartości 227
2. Hierarchia wartości 227
3. Człowiek jako „byt w możności” do doskonalenia się 228
4. Spór o myśl św. Tomasza w sprawie normy moralności 229
Rozdział VII. Etyka a konflikt wartości
Nawiązanie 230
Laickie ujęcie problemu 230
Pojęcie aktu wewnętrznie złego 231
Konflikt psychologiczny i konflikt aksjologiczny 232
Tradycyjne ujęcie konfliktu wartości 233
Próba rozwiązania 234
Rozdział VIII. Rola ogólnych sądów wartościujących w moralnym postępowaniu człowieka
Wartości moralne jako podstawa formowania ogólnych sądów wartościujących, czyli ocen 239
1. Uściślenie pojęcia ogólnych sądów wartościujących 239
2. Tworzenie ogólnych sądów wartościujących 240
Ogólne sądy wartościujące jako kryterium dobra i zła w moralnym postępowaniu człowieka 243
Zagadnienie uzupełniające 244
Kwestia prawdy etycznej i uprawnionego logicznie przejścia od zdań opisowych do zdań wartościujących 244
deontologia etyczna czyli nauka o obiektywnym prawie moralnym oraz o powinności i uprawnieniu moralnym
Wstępne pojęcia i twierdzenia z deontologii ogólnej
deontologia a etyka
Rozdział I. Moralny charakter zjawiska deontycznego: postawienie problemu, rozwój poglądów, sformułowanie stanowiska
Wprowadzenie 251
Ustalenie faktu 251
Filozoficzny opis przeżycia deontycznego 254
Historia zagadnienia 256
1. Przegląd stanowisk 256
2. Klasyfikacja stanowisk 257
Rozdział II. Struktura zjawiska deontycznego i jego moralny charakter
Filozoficzna analiza zjawiska deontycznego 259
Wyjaśnienie terminów i uściślenie stanowiska 263
Uzasadnienie tezy 265
Wyjaśnienia terminologiczne 266
Wstępna dyspozycja deontologii etycznej 268
nauka o obiektywnym prawie moralnym
Rozdział III. Geneza, historyczny rozwój oraz podstawowe zagadnienia prawa moralnego
Wprowadzenie 269
Historyczne dzieje problematyki prawa moralnego 271
1. Rozwój poglądów 271
2. Klasyfikacja poglądów 275
Dyspozycja rozważań na temat obiektywnego prawa moralnego 275
A. Nauka o prawie naturalnym
Rozdział IV. Istnienie moralnego prawa naturalnego
Wyjaśnienie pojęć 277
Uściślenie zajętego stanowiska 280
Uzasadnienie tezy 282
1. Źródła argumentacji 282
2. Właściwy tok wywodu 283
Prawo naturalne a ewolucja 285
Rozdział V. Powszechność, niezmienność i obiektywność prawa naturalnego
Wprowadzenie 289
Powszechność i niezmienność prawa naturalnego
Ogólna klasyfikacja norm prawa naturalnego 291
Podstawowe rozróżnienia w sprawie niezmienności prawa naturalnego 292
Dalsze uwagi konieczne do zrozumienia właściwego sensu powszechności i niezmienności prawa naturalnego 293
Sprecyzowanie stanowiska w sprawie powszechności i niezmienności prawa naturalnego 295
1. Powszechność poszczególnych norm prawa naturalnego 295
2. Niezmienność prawa naturalnego 297
Wnioski końcowe 298
1. Powszechność i niezmienność prawa naturalnego a jego obiektywna struktura 298
2. Możliwość błędu w poznaniu prawa naturalnego 299
3. Metodologiczne znaczenie idei powszechności prawa naturalnego 300
Obiektywność prawa naturalnego
Wprowadzenie 301
Istotny sens zagadnienia 301
Rozwiązania 302
Uwagi krytyczne 303
Propozycja rozwiązania 304
Rozdział VI. Transcendentna podstawa i sankcja prawa naturalnego. Pojęcie moralnej natury człowieka
Wprowadzenie 306
Prawo odwieczne jako transcendentna podstawa prawa naturalnego
Typowe rozwiązania 306
Koncepcja chrześcijańska 307
Czym jest prawo odwieczne? 308
Czy prawo odwieczne jest prawem we właściwym tego słowa znaczeniu? 309
Zagadnienie dodatkowe 309
Problem uzasadniania imperatywów i norm prawa naturalnego 309
Sankcja prawa naturalnego
Sankcja a istota prawa 310
Pojęcie i zasadnicze podziały sankcji 311
Cele sankcji 312
Stanowisko etyki chrześcijańskiej i jego uzasadnienie 313
Uwagi krytyczne i inne spojrzenie na problem sankcji 314
Pojęcie moralnej natury człowieka
Zagadnienia dodatkowe 321
1. Znaczenie terminu „etyka laicka” 321
2. Zagadnienie tzw. norm docelowych 321
3. Czy mamy obowiązek spełniania aktów moralnie doskonalszych? 322
Zasadnicze trudności wysuwane przeciwko teorii prawa naturalnego 324
1. Przedstawienie zarzutów 324
2. Odpowiedź na przytoczone zarzuty 326
b. nauka o prawie pozytywnym
Rozdział VII. Etyczne aspekty prawa pozytywnego
Wprowadzenie 329
Historia zagadnienia 330
1. Przegląd stanowisk 330
2. Klasyfikacja stanowisk 331
Czy prawo pozytywne jest potrzebne? 332
Zależność prawa pozytywnego od prawa naturalnego 334
Prawo pozytywne a obowiązek w sumieniu 336
Zagadnienie prawa czysto karnego 338
Zagadnienie szczegółowe 339
Problem definicji obiektywnego prawa moralnego 339
a) Klasyczne tomistyczne definicje prawa moralnego 340
b) Próba odpowiedzi. 343
c. nauka o podmiotowym prawie moralnym
Rozdział VIII. Podstawy moralnych praw człowieka
Wprowadzenie 347
Ontologia prawa podmiotowego 349
Powinność i uprawnienie 350
Uprawnienia etyczne i uprawnienia jurydyczne 351
Relacja jurydyczna (stosunek prawny) 352
Pojęcie sprawiedliwości i porządku prawnego 353
Klasyfikacja relacji jurydycznych 354
Stanowisko etyki chrześcijańskiej w sprawie moralnych uprawnień człowieka i jego uzasadnienie 356
synejdezjologia czyli nauka o sumieniu
Rozdział I. Geneza problematyki sumienia i jej historyczne dzieje
Wprowadzenie 359
Wstępne wyjaśnienia terminologiczne 360
Ustalenie faktu 361
Filozoficzny opis sumienia 361
Historia problemu 363
1. Rozwój poglądów 363
2. Klasyfikacja stanowisk i ogólny zarys problematyki sumienia w ujęciu etyki chrześcijańskiej 365
Rozdział II. Sumienie jako subiektywna norma działania moralnego
Filozoficzna analiza sumienia 366
Definicja sumienia 371
Sumienie a moralna praktyka człowieka 371
Istotne cechy sumienia 372
Najważniejsze rodzaje sumienia 373
1. Sumienie przeduczynkowe i sumienie pouczynkowe 374
2. Sumienie prawdziwe i sumienie błędne 374
3. Sumienie pewne, sumienie wątpliwe, sumienie zawikłane 375
4. Sumienie trafne, sumienie szerokie, sumienie skrupulanckie 376
Podstawowe zasady etyczne funkcjonowania sumienia 376
Zagadnienia dodatkowe 378
1. Sumienie a metoda prób i pomyłek w postępowaniu moralnym 378
2. Sumienie a prawo 379
Rozdział III. Metody urabiania sumienia pewnego
Wprowadzenie 381
Droga bezpośrednia urabiania sumienia pewnego 382
Droga pośrednia 382
1. Wątpliwość co do normy prawa pozytywnego 383
2. Wątpliwość co do normy prawa naturalnego 384
3. Wątpliwość co do faktu z zakresu prawa pozytywnego 385
Wychowanie sumienia 387
aretologia czyli nauka o cnotach moralnych
Rozdział I. Ogólna teoria cnót, czyli sprawności moralnych 389
Wprowadzenie 389
Zagadnienie cnót moralnych w historii etyki 390
Pojęcie cnoty moralnej 391
Integralne elementy cnoty moralnej 393
1. Nabywanie cnoty moralnej 394
2. Umiar w cnocie moralnej 397
3. Związek cnót 400
Zasadnicze podziały cnót moralnych 400
Ogólna charakterystyka cnót kardynalnych 403
Wady moralne 406
Etyka a charakterologia 410
nauka o odpowiedzialności moralnej
Pojęcie odpowiedzialności moralnej i zasady ponoszenia odpowiedzialności
Podstawowe pojęcia i stan zagadnienia 413
Akty bezpośrednio zamierzone i akty pośrednio zamierzone 416
a) Wstępne wyjaśnienia 416
b) Pojęcia 417
Zasady określające odpowiedzialność człowieka za spełniony akt 424
Zagadnienie zasady podwójnego skutku 427
Indeks osób 431
Indeks rzeczowy 435

OD AUTORA

Spora liczba lat dzieląca niniejsze wydanie Zarysu etyki ogólnej od dwu poprzednich powoduje, że nie może się ono ukazać w treściowo niezmienionym kształcie. Pomijając niewielkie stylistyczne poprawki i bibliograficzne uzupełnienia konieczne okazały się głębsze zmiany w formie bardziej precyzyjnego, niekiedy nawet poszerzonego ujęcia tematu. Nie naruszają one jednak zasadniczej tożsamości obecnego wydania w porównaniu z poprzednimi. Jest to w dalszym ciągu, blisko trzydzieści lat trwająca, kontynuacja tego samego wykładu etyki chrześcijańskiej we właściwym jej autorowi ujęciu.

W związku z tym nie traci na aktualności przestroga skierowana do wykładowców etyki, którzy chcieliby się posłużyć tym podręcznikiem w pracy dydaktycznej. Jak w przedmowach do obu poprzednich wydań zaznaczono, niniejszy podręcznik powstał w specyficznych warunkach komunistycznego reżimu, kiedy możliwości publikowania dla autorów o chrześcijańskiej orientacji światopoglądowej były mocno ograniczone. Z tego powodu z potrzebą podręcznikowej pomocy dla studiującej młodzieży szła w parze okazja do syntetycznego przedstawienia wykształconej na przestrzeni lat i wciąż rozbudowywanej etyki chrześcijańskiej opartej na bazie augustyńsko-tomistycznych przesłanek. A ta racja, mimo zmienionych warunków społeczno-politycznych, nadal zachowuje swą ważność. W konsekwencji podręcznik zawiera więcej materiału, aniżeli jest to konieczne do wyłożenia przez wykładowcę, przyswojenia zaś sobie przez studenta wiedzy z zakresu podstawowych zagadnień filozoficzno-etycznych. Toteż nader celowe okazuje się przy korzystaniu z tego podręcznika ustalenie ogólnej dyspozycji tego, co w jego treści stanowi obowiązującą substancję materiału, a co służyć może za nadobowiązkową lekturę, poszerzającą horyzont filozoficzno-etycznej edukacji. Przykładową realizacją tej ogólnej wskazówki może być zredukowanie obowiązującego materiału do następujących kwestii: ustalenie faktu etycznego, konkluzja opisu tego faktu zazwyczaj w formie wykrytej antynomii, zasadniczne stanowiska filozoficzno-etyczne, uściślenie podstawowych pojęć i uzasadnienie tezy. Natomiast poszczególne etapy opisów faktu etycznego, przegląd historyczny i analizę faktu etycznego potraktować można jako elementy wyjaśniające, ewentualnie uwzględnione w wykładzie, ale nie wchodzące w zakres obowiązujących wiadomości. Tym bardziej do dowolnego wyboru pozostają zagadnienia uboczne, a także dwa wstępne rozdziały podręcznika. Jak się zdaje, po dokonaniu proponowanego przesiewu jego treściowej zawartości może służyć pomocą w trakcie elementarnego studium filozofii moralności. Całościowo zaś wzięty otwiera drogę do dalszego zgłębiania etyki chrześcijańskiej, bądź nawet do podejmowania własnych badawczych inicjatyw szczególnie nad procesem przechodzenia od dominujących do połowy XX-go wieku łacińskich podręczników tej etyki do podręczników w językach nowożytnych.

Zakończeniem tego wstępnego słowa niech będą wyrazy wdzięczności autora dla dwu przede wszystkim osób: ks. bpa dra Stanisława Smoleńskiego inspiratora opublikowania drukiem pierwszego wydania oraz zmarłego już, ale w sercu wciąż bliskiego ks. Mieczysława Bednarza SJ, pierwszego czytelnika, w niejednym miejscu rzeczowego i życzliwego korektora.

opr. ab/ab




Kwota
Zgadzam się na przetwarzanie moich danych osobowych w celu realizacji daru
Możesz także dokonać wpłaty dowolnej kwoty na konto Fundacji: 65 1240 2034 1111 0000 0306 7501, Pekao SA XIII O/Warszawa
z dopiskiem: "Darowizna na działalność Fundacji - Cegiełka na Opokę."




 wyślij znajomym

Zobacz także:
Konferencja Episkopatu Polski, Oświadczenie w sprawie klauzuli sumienia lekarza
Henryk Zieliński, Znak sprzeciwu
Wacław Depo, Ireneusz Skubiś, Dziś potrzeba ludzi sumienia
Błażej Kmieciak, Pani Wanda Wielka
Echo Katolickie, Sumienie na zawiasach
Józef Fąk, Jolanta Krasnowska-Dyńka, Lekarze to ludzie wierzący, a sumienie powinno dotyczyć wszystkich
Dominik Poczekaj, Slow life
Maciej Górnicki, Klauzula sumienia, prof. Chazan i dylematy prawne
Marek Gancarczyk, Heretycy na horyzoncie
Ines Krawczyk, Antoni Długosz, Dziecko - słońce rodziny i Kościoła
Komentarze internautów:

ETYKA (marwit@o2.pl, 2003-08-02 18:09:37)
 Etyka to piękna...  więcej   skomentuj tę wypowiedź

Benedykt XVI | Biblioteka audio i wideo | Czytelnia | Dane nt. Kościoła | Edukacja Ekonomiczna | Felietony, komentarze | Filozofia | Galeria zdjęć | Inne nauki |
Europa, Polska, Kościół | Internet i komputery | Jan Paweł II | Katalog adresów | Katechetom i duszpasterzom | Kultura | Księgarnia religijna | Liturgia - na dziś i na niedziele | Mapa serwisu | Msze św. - gdzie, kiedy? | Nauczanie | Noclegi w Polsce | Noclegi, hotele w Polsce | Nowości na naszych stronach | PDA | Pielgrzymki piesze - ePielgrzymka | Rekolekcje | Rodzina | Sekty | Serwis informacyjny | Słownik | Sonda | Święci patroni | Szukaj | Tapety i dzwonki religijne | Teologia | Twój głos w dyskusji | Varia | Życie Kościoła