I Międzynarodowy Festiwal Widowisk Misteryjnych

Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego 30-323 Kraków ul. Tyniecka 39 e-mail: scena@sdb.krakow.pl tel. +48/ 12/266 36 11, tel/fax. +48/ 12/266 37 40

Salezjanie

Święty Jan Bosko, założyciel Salezjanów, kapłan i wychowawca, którego życie przypadło na lata rewolucji przemysłowej, społecznej i kulturalnej XIX wieku, zapisał się trwale w historii swojej ojczyzny — Italii, w historii Kościoła oraz w dziejach myśli pedagogicznej. Był bowiem jednym z owych geniuszy swoich czasów, potrafiącym w sposób nadzwyczajny odczytać potrzeby i tęsknoty sobie współczesnych — w sposób szczególny zaś — młodzieży.

W trosce o wychowanie młodego człowieka i o jego dobro, według tego co sam powiedział „posuwał się aż do zuchwałości”. Nie brakowało mu odwagi, by poprzez szeroko rozumianą kulturę, także — a może przede wszystkim — przez teatr i muzykę, docierać do serca podopiecznych.

Stąd właśnie ta pasja teatralna, tu, w Seminarium Salezjańskim, gdzie w sposób szczególny pielęgnuje się tradycje Założyciela.

Dziś Salezjanie są obecni na wszystkich kontynentach świata. W Polsce od ponad 100 lat prowadzą działalność duszpastersko — wychowawczą w parafiach, centrach młodzieżowych — oratoriach, szkołach, oraz w różnego rodzaju dziełach.

Salezjanie, ucząc się od Ks. Bosko, są z młodymi ludźmi by pomagać im w rozwijaniu piękna w sobie, by wspierać ich w podejmowaniu pierwszych ważnych decyzji życiowych, by z nimi radować się i płakać, bawić się i uczyć, by z nimi wzrastać.

Starają się być szczególnie blisko młodzieży ubogiej, która doświadczyła gorszej strony życia i potrzebuje chleba, wykształcenia, pracy, dobroci, miłości i Boga.

Zbliżają się do młodych głosząc Ewangelię przez dobroć, bogactwa kultury, teatr, muzykę, sport, zabawę starając się w ten sposób wychodzić naprzeciw pragnieniom i marzeniom młodzieży.

Pragną, tak jak Ks. Bosko, aby młodzi stawali się „uczciwymi obywatelami i dobrymi chrześcijanami”.

MISTERIUM PASYJNE - DIES IRAE (Kraków)

Scenariusz i scenografia: Wojciech Jesionka

Opracowanie tekstu i reżyseria: Wojciech Kopciński

Pierwszej wersji „Męki Pańskiej” dokonali dla potrzeb sceny dwaj Salezjanie; ks. Franciszek Harazim — tekst i ks. Antoni Chlondowski — muzyka. Siedemdziesięcioletni okres wystawiania tego przedstawienia — przy wypełnionej po brzegi widowni i nie tylko na scenie tutejszego, seminaryjnego teatru, lecz również w wielu innych placówkach salezjańskich — jest najlepszym potwierdzeniem słuszności jego założeń oraz potrzeby jego kontynuacji.

Z drugiej strony, coraz bardziej zdawał się wyczuć — zwłaszcza u młodzieży — pewien niedosyt, z jakim wychodziła ona po obejrzeniu tego przedstawienia. Zmieniają się czasy, a wraz z nimi zmienia się duszpasterska i artystyczna wrażliwość. Nie chodzi tu o treści, gdyż w nich zawarta jest przecież niezmiennie aktualna, wieczna prawda, lecz o sposoby i formy, w jakich prawda ta może być pełniej wyrażona.

Poszukiwania nowej koncepcji wyrazu dla „Misterium Męki Pańskiej” zaowocowały w postaci próby, jakiej dokonał Wojciech Jesionka, reżyser (absolwent warszawskiej PWST), który podjął się profesjonalnego opracowania nowego scenariusza i nowej scenografii.

Szukał natchnienia przede wszystkim w Biblii Tysiąclecia, ale także w stylu umiłowanego przez siebie poety i dramaturga z Krakowa — Stanisława Wyspiańskiego. Inspirację czerpał również z takich twórców jak M. Bułhakow, J. Kasprowicz, R. Brandstaetter czy E. Zegadłowicz. W efekcie zrodził się oryginalny pomysł nowej wersji „Misterium Męki Pańskiej”, w której ewangeliczne i religijne treści przenikają się z dramatem współczesnego człowieka.

Bardzo wymowna stała się przedwczesna i niespodziewana śmierć artysty (3 marca 1992 r.), zaledwie kilka dni po ukończeniu scenariusza, który okazał się ostatnim w jego twórczym życiu. To odejście było dla wszystkich wielkim zaskoczeniem, ale jednocześnie stało się niezwykle wymownym symbolem dla jego utworu.

„Dies irae” zostało wyreżyserowane przez Wojciecha Kopcińskiego (absolwent Wydziału Reżyserii Dramatu krakowskiej PWST), który od tamtej pory współpracuje z naszą sceną.

Nowa wersja Męki Pańskiej miała swoją premierę 2 października 1992 r. i została nagrodzona „Brązowym Dzwonem” na międzynarodowym festiwalu twórczości religijnej Sacrosong ‘92.

Ks. Klaudiusz Soboń

MĘKA PAŃSKA (Cieszyn)

Scenografia: Leon Białek, Alicja Białek

Reżyseria: s. Jadwiga Wyrozumska

Zespół teatralny Parafii św. Elżbiety w Cieszynie skupia już ponad sto osób, a na liście swoich dokonań ma trzykrotne zgromadzenie na widowni Cieszyńskiego Teatru im. A. Mickiewicza kilkutysięcznej rzeszy gości z różnych stron — najbardziej odległych miejscowości Śląska, widzów z Krakowa aż po Racibórz, publiczność z Niemiec, a także zza południowej granicy: z diecezji ostrawsko-opatowskiej, a nawet z Pragi.

Zaczęło się dwadzieścia pięć lat temu skromnie, od pracy s. Jadwigi z parafialną scholą i podejmowanych wspólnie prób inscenizowania nabożeństw Drogi Krzyżowej i śpiewania Ewangelii w Niedzielę Palmową. Uczestniczyła w nich młodzież, a później również członkowie parafialnego chóru. Ewangeliczne zdarzenia prezentowane były w kościele parafialnym, a następnie w salkach, najpierw w samym Cieszynie, później także w gościnie w sąsiednich parafiach.

Tak zgromadził się zespół teatralny, a z czasem pojawiła się myśl, żeby wkroczyć z Ewangelią i jej wydarzeniami zbawczymi na prawdziwą scenę teatralną. Pierwszy raz na deskach Cieszyńskiego Teatru im. A. Mickiewicza zespół wystąpił w 1990 roku.

Pierwsze pomysły inscenizacyjne, ich doskonalenie, wraz z najbardziej śmiałym postanowieniem, by zaprosić parafialną widownię do teatru — należały do siostry Jadwigi Wyrozumskiej. Również jej zasługą jest nie tylko opracowanie scenariuszy, ich reżyseria, corocznie udoskonalana i modyfikowana, ale przede wszystkim mobilizowanie do wspólnej pracy całego zespołu i jego licznych sprzymierzeńców. Dzięki jej zapałowi nie słabnie też entuzjazm związanych z zespołem od lat aktorów, którzy bez swoich ról nie wyobrażają już sobie życia.

Alicja Świeży — Sobel

MISTERIUM MĘKI PAŃSKIEJ (Częstochowa)

Scenariusz i reżyseria: Szczepan Szczykno

Opracowanie muzyczne i przygotowanie wokalne: Anna Stępniak

Misterium Męki Pańskiej w Częstochowie na Stradomiu wystawiane jest od czterech lat w okresie wielkanocnym. Grają w nim dorośli i młodzież z Parafii Najświętszego Serca Jezusowego pod kierunkiem reżysera Szczepana Szczykno i jego brata księdza salezjanina Mariana Szczykno. Zespół liczy około siedemdziesięciu osób. Przedstawienie oparte jest na tradycyjnej Męce Pańskiej księdza Franciszka Harazima z piękną muzyką Antoniego Chlondowskiego (brata kardynała Augusta Hlonda), która swoją premierę miała w Krakowie w 1931 roku w Salezjańskim Instytucie Teologicznym i odgrywana była na wielu scenach amatorskich. Cieszyła się zawsze wielkim powodzeniem, budząc wzruszenie i poklask. Spektakl częstochowski przyciąga publiczność z różnych stron Polski. W naszej wersji tradycyjne misterium wzbogacone zostało o sceny ostatniej wieczerzy, ukrzyżowania, niewiast pod krzyżem i spotkania apostołów w wieczerniku. Jako materiał tekstowy w tych scenach posłużyła Biblia, fragmenty dramatu Zwycięzca śmierci Stanisława Borskiego i staropolski Lament Matki Bożej pod krzyżem. W przedstawieniu pieśni wykonywane są na żywo, a partytura orkiestrowa rozpisana została na trąbki. Dekoracje i kostiumy wykonali sami aktorzy pod kierunkiem reżysera. Spektakl z dwoma przerwami trwa dwie i pół godziny. Motywem łączącym sceny misterium jest tłum pielgrzymujący do Jerozolimy i apostołowie wędrujący za Chrystusem. O duszę Judasza, jednej z głównych postaci przedstawienia, walczą anioły białe z czarnymi, a dramat jego sumienia uosabiają mary senne. Barwne widowisko rozgrywa się na scenie, na balkonach i wśród publiczności w Teatrze Salezjańskim, który powstał przy parafii dzięki proboszczowi księdzu Edwardowi Taturze.

Na Stradomiu od pięciu lat wystawiane są również Jasełka, według pomysłu i w reżyserii Szczepana Szczykno. W tym roku wzięła w nich udział ponad setka dzieci. W repertuarze Teatru Salezjańskiego jest też przedstawienie Straszne dzieci na motywach dramatu Karola Huberta Roztworowskiego.

MĘKA PAŃSKA (Przemyśl)

Tekst: ks. Franciszek Harasim.

Muzyka: ks. Antoni Chlondowski.

Reżyseria: Bogusław Gazdowicz, Stanisław Wawro

Scenografia: Adam Łaba, Franciszek Kwasiżur

Dyrygent: Jan Piecuch

Misterium Męki Pańskiej na scenie salezjańskiego teatru w Przemyślu ma swoją długą już historię, sięga, bowiem początków pobytu Salezjanów w Przemyślu, czyli lat dwudziestych. W okresie powojennym sztuka ta była wystawiana, obok wielu innych, przez Salezjańską Szkołę Organistów oraz młodzież tutejszego Oratorium. Wieloletnim reżyserem i dyrygentem tej sztuki był ks. Władysław Dec. Przedstawienia, których w ciągu roku granych było około dwudziestu, a zwłaszcza Misterium Męki Pańskiej gromadziły ludzi z Przemyśla i okolic. Zamknięta przez władze Polski Ludowej Szkoła Organistowska w roku 1963 spowodowała chwilowa przerwę w wystawianiu sztuk teatralnych. Władze państwowe przejęły salę teatralną i powstała konieczność budowy nowej sali teatralnej w budynkach parafii, św. Józefa w Przemyślu. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych powstała grupa teatralna gromadząca dzieci, młodzież i dorosłych, w której repertuarze obok Misterium Męki Pańskiej i Jasełek wystawiano sztuki o treści religijnej. Rycerz Madonny - Zbigniewa Zalewskiego; Pokutnik z Osjaku, Dzień gniewu- Romana Branstaettera, Ostatnie dwadzieścia złotych autor nieznany, Rozdroża miłości - Jerzego Zawiejskiego; Po odzyskaniu zabudowań dawnej Szkoły Organistowskiej w roku 1990, po niezbędnej modernizacji Salezjański Teatr Oratoryjny mógł powrócić na dawną scenę i nadal kontynuuje swe tradycje Teatru Salezjańskiego.

HISTORIA MĘKI PAŃSKIEJ (Miłocice)

Reżyseria i scenografia zespołowa pod kierunkiem Wandy Chwastek

Zespół " Sami Swoi" z Miłocic, gmina i parafia Słomniki powstał w roku 1986, ale tradycje artystyczne naszej miejscowości sięgają lat dużo wcześniejszych. Występowaliśmy najczęściej w Kościołach, w Domach Kultury oraz na przeglądach zespołów teatralnych, odnosząc sukcesy i uznanie w oczach publiczności i jury. Kierownikiem Zespołu liczącego 40 osób w wieku od 9 do 78 lat jest Zdzisław Kmita.

Scenariusz Męki Pańskiej istniał w naszym środowisku od bardzo dawna i został nam przekazany przez minione pokolenia.

W obecnej chwili w repertuarze zespołu jest Misterium Męki Pańskiej oraz spektakl pt. Dzisiaj w Betlejem.

.

Zdzisław Kmita

PASJA Z CSIKSOMLYÓ (Rumunia)

Test i narracja: József Miklós

Reżyseria: Adel Svella

Csiksomlyó to mała osada historyczna, która dzisiaj należy do miasta Miercurea Ciuc - Csikszereda. Znajduje się ona w środku Rumuni, a otaczają je wysokie szczyty Wschodnich Karpat. Csiksomlyó jest częścią historycznej prowincji Siedmiogrodu, który do końca pierwszej wojny światowej należał do monarchii Austro-Węgierskiej, a w ramach tego imperium do Węgier. Od roku 1918 r., na mocy traktatu wersalskiego, cała prowincja stała się częścią Rumunii.

Siedmiogród, który dał Polakom królową Kingę i króla Stefana Batorego zamieszkuje dzisiaj wiele narodowości, wśród których żyje około dwóch milionów Węgrów. Ludność tej prowincji w większości jest katolicka i dlatego z okazji Zielonych Świątek w gminie Csiksomlyó, prastarym miejscu pielgrzymek gromadzi się wielu pątników, by uczestniczyć w Mszy Świętej, która odbywa się corocznie na górze w „siodle” pomiędzy dwoma wzgórzami. Również corocznie odbywają się tam uroczystości na cześć Matki Bożej Cudotwórczej, której statua znajduje się w sanktuarium mariackim miasta Csiksomlyó.

Od 1721 r. zakonnicy franciszkańscy wystawiali Pasję obsadzając ją uczniami szkoły średniej z ich klasztoru. Przedstawienia były bardzo mocno przeżywane przez ówczesnych widzów. Niestety, w 1774 r. cesarz austriacki zabronił ich wystawiania. Od tego czasu każda próba wznowienia Pasji była niszczona przez władze. Na szczęście w bibliotece klasztornej zachowały się do dzisiaj teksty tego przedstawienia. Władze rumuńskie czyniły również wszystko, by na węgierskich uroczystościach katolickich było jak najmniej ludzi. Dopiero po upadku systemu totalitarnego pojawiły się warunki do wznowienia Pasji. Nie było to łatwe, bo należało stworzyć odpowiednie warunki i zorganizować zespół teatralny. Po raz pierwszy wystąpiliśmy w Niedzielę Palmową w 1996 r. Obecni na spektaklu przedstawiciele Europasji tak zachwycili się naszym przedstawieniem, że natychmiast przyjęli nasz Zespół w poczet swoich członków. W 1997 r. pokazaliśmy naszą Pasję w Holandii dla przedstawicieli różnych ośrodków europejskich przybyłych do Tegelen, którzy również wspaniale przyjęli nasze przedstawienie.

József Miklós

WIELKANOC NAZAREJCZYKA (Schönberg, Belgia)

Scenariusz: Siegfried Bongartz

Reżyseria: Celio de Melo

W grudniu 1992 roku Siegfried Bongartz — wówczas diakon St. Vith (B) oraz praktykant w parafiach Herresbach, Mackenbach i Schönberg (razem około 500 rodzin) — wystąpił z pomysłem, aby zrealizować w naszej okolicy Misterium Pasyjne i to już w Wielkim Poście 1993 roku.

A czasu było mało! Jednak Siegfried Bongartz — dzisiaj wikariusz parafialny w St. Vith — dysponował taką energią, że wkrótce jego zapał przeniósł się na innych. Miał szczęście, że Aloys Mertes — pastor we wspomnianych wyżej parafiach — właściwie ocenił jego zaangażowanie w pełni popierając jego inicjatywę.

Pierwsze spotkanie odbyło się w końcu grudnia, a 18 stycznia rozpoczęły się próby. Współpracowało ze sobą około 50 osób, wliczając w to chór, charakteryzatorów, pomocników na scenie, obsługę techniczną... wkrótce też znaleziono odpowiedzialnych za poszczególne działy.

Rozpoczął się trudny okres. Trzeba było zdobyć się na żelazną dyscyplinę i wiele poświęcenia. Wszyscy aktorzy zjawiali się punktualnie na próbach. Już po tym fakcie można stwierdzić, że granie sprawiało im radość, oraz, że czuli się dobrze w swoim towarzystwie i jako grupa teatralna.

Z końcem marca 1993 roku odbyła się premiera Misterium Pasyjnego w Hali Kultury w Schönberg. Przewidziane były cztery przedstawienia, ale aby odpowiedzieć na rosnącą liczbę rezerwacji zdecydowano się na jeszcze jeden dodatkowy spektakl, co z pewnością było dobrym znakiem. Widzowie byli wzruszeni czując się wciągnięci w rozgrywającą się przed nimi akcję. „Wielkanoc Nazarejczyka” trafiła do publiczności, która poruszona przedstawieniem zaintonowała wspólnie na jego końcu „Alleluja” i wtedy dotarło do wszystkich: „Oto jest Kościół, który żyje”.

Jest to również najwspanialszy wyraz wdzięczności względem tych, którzy przyczynili się do tak udanego biegu całego przedsięwzięcia.

Obecnie znowu nadeszła stosowna pora, minęło siedem lat.

Chrystusowa Męka pozostaje przesłaniem naszej wiary po wsze czasy.

Tłumaczył z niemieckiego ks. Jurczyński

opr. mg/mg